Printervriendelijke versieVerstuur naar een vriend

De eiser draagt de bewijslast van de door hem ingeroepen eis. (actori incumbit probatio). De verweerder draagt de bewijslast van zijn verweer (reus in exipiendo fit actor).

Wetgeving art. 1315 BW en 870 Ger. W. .

Slaagt de eiseres in zijn bewijslast en faalt de verweerder in zijn bewijslast tot verweer dan wordt de vordering principieel ingewilligd.

Dit is evenwel een te grote vereenvoudiging, die misschien een goede samenvatting was van de bewijsregels het Romeins recht maar die als simplificatie vandaag niet meer kan standhouden. Vooreerst is de rechter gevat door de feiten en niet door het recht en kan een verkeerde voorstelling van het recht door een van de partijen resulteren in een totaal onverwachte beslissing of kan de rechter het voorgelegde geschil via een totaal andere invalshoek benaderen, waarbij de relevantie van bepaalde bewijsmiddelen totaal vervalt.

Anderzijds mag men niet vergeten dat de rechter ervan uitgaat dat de verweerder die verstek laat verondersteld wordt de vordering te betwisten waardoor het meermaals gebeurd dat een eiser die op verstek een bepaalde vordering instelt in afwezigheid van enig verweer zijn vordering toch afgewezen ziet. Dit is een heel duidelijke toepassing van de afbakening van de rechten van de procespartijen. De rechter krijgt de feiten van de eiser. De rechter wordt verondersteld het recht te kennen, de verweerder verschijnt niet en de rechter oordeelt op basis van het recht en ziet er derhalve na of de eis zoals door de eiser aangebracht kan worden toegekend op basis van een rechtsgrond enerzijds en zijn bewijslast anderzijds.

De oude rechtsregel dat niemand kan verplicht worden tegen zichzelf te pleiten (bewijzen), is er geen rechtsregel meer van het huidige recht. De procesloyaliteit vereist dat elke partij gehouden is mee te werken aan het onthullende waarheid en dat geen partij vanuit een gemakkelijke stoel kan toezien hoe een andere partij faalt in haar bewijslast, wanneer kan worden aangetoond of verondersteld dat deze lakse partij beschikt over bewijsmiddelen. Hierbij weze artikel 871 van het gerechtelijk wetboek herhaald waardoor de rechter elke partij kan bevelen het bewijsmateriaal dat hij bezit over te leggen.

De medewerking aan de bewijslast (relevante wetgeving artikel 870-876 gerechtelijk wetboek)

Het Hof van Cassatie heeft een en ander verwoord in de erkenning van een algemeen rechtsbeginsel zoals ingeschreven in artikel 870 en 871 gerechtelijk wetboek volgens het welk de partijen verplicht zijn mee te werken aan de bewijsvoering (cassatie 25 september 2000, A.C. 2000, 490, Pas., 2000,I, 490). Maar de rechter blijft beschikken over het opportuniteitsoordeel om al dan niet in te gaan op een vraag van de tegenpartij om een bepaald bewijsmiddel voor te leggen. Toch is zijn appreciatiebevoegdheid dienaangaande beperkt en kan hij een en ander niet weigeren omdat hierdoor de bewijslast zou worden omgedraaid (Cass. 25 september 2000, A.C. 2000, 490). Bij zijn oordeel zal de rechter afwegen of het gevorderde bewijs al dan niet rechtmatig is en opportuun is, lees nuttig om tot beslechting van het geschil te komen. Dit zou het geval zijn wanneer er reeds bij voorbaat vaststaat dat het gevorderde bewijs weinig zou bijdragen aan het reeds geleverde bewijs. Tenslotte kan de rechter oordelen dat een en ander op proceseconomische redenen niet onmiddellijk relevant is en het geschil slechts nodeloos zou vertragen omdat hij bijvoorbeeld reeds beschikt over voldoende elementen om te oordelen, dan wel omdat het gevorderde buiten alle proporties zou staan doordat hierdoor de privacy van derden zou dienen worden geschonden of professionele geheimen zouden dienen worden bloot gegeven.

Vanzelfsprekend zal de rechter te weigeren een wederpartij de veroordeelden een bepaald bewijs te leveren wanneer de partij die zulks vordert zelf gemakkelijk, dit bewijs (gemakkelijk dan wel zonder extreme inspanningen) kan leveren (vb. vordering tot neerlegging van de publicatie in het burgerlijk staatsblad)

Wanneer een partij vordert op een bepaald bewijsstuk door de andere partij wordt voorgelegd dient zij ook duidelijk te omschrijven welke bewijsmiddelen zijn vordert en naar welke feiten zij op zoek gaat.

De overlegging van stukken

Uitreksel het gerechtelijk wetboek:

Art. 877. Wanneer er gewichtige, bepaalde en met elkaar overeenstemmende vermoedens bestaan dat een partij of een derde een stuk onder zich heeft dat het bewijs inhoudt van een ter zake dienend feit, kan de rechter bevelen dat het stuk of een eensluidend verklaard afschrift ervan bij het dossier van de rechtspleging wordt gevoegd.

Art. 878. Indien een derde he t stuk onder zich heeft, verzoekt de rechter deze vooraf het origineel of een afschrift ervan bij het dossier van de rechtspleging te voegen op de wijze en binnen de termijn die hij bepaalt.
De derde kan zijn opmerkingen bij geschrifte of in raadkamer voordragen.
De partijen mogen er inzage van nemen en er op antwoorden.
Het verzoek van de rechter wordt door de griffier aan de derde gezonden bij gerechtsbrief.

Art. 879. Het vonnis waarbij de overlegging van het origineel of van een afschrift van een stuk wordt bevolen, vermeldt de identiteit van de partij of van de derde die het moet overleggen en bepaalt op welke wijze en binnen welke termijn dit moet geschieden.
Indien het stuk in afschrift moet worden overgelegd, vermeldt het vonnis bovendien de overheid die de juistheid ervan moet bevestigen en, indien daartoe grond bestaat, het voorschot dat de eiser in het tussengeschil in handen van de griffier moet storten.

Art. 880. Het vonnis wordt door de griffier bij gerechtsbrief ter kennis gebracht aan partijen en in voorkomend geval aan de derde.
Het is niet vatbaar voor verzet of hoger beroep.

Art. 881. De Koning stelt regels omtrent de inning en de eventuele teruggave van het in artikel 879 bedoelde voorschot, alsmede omtrent de betaling van de kosten van afschrift.

Art. 882. Partijen of derden die zonder wettige reden nalaten het stuk zelf of het afschrift over te leggen volgens de beslissing van de rechter, kunnen worden veroordeeld tot zodanige schadevergoeding als behoort.

Art. 882bis. <ingevoegd bij W 2006-07-10/39, art. 26; Inwerkingtreding : onbepaald en uiterlijk op : 01-01-2009> Onverminderd de toepassing van de voorgaande bepalingen kan de rechter bij wie een betwisting van het reëel karakter of de duur van het disfunctioneren van het Phenix-systeem krachtens artikel 52, derde lid, aanhangig is gemaakt, het beheerscomité, dat bedoeld is in artikel 15 van de wet van 10 augustus 2005 tot oprichting van het informatiesysteem Phenix, bij een beslissing, alle informatie vragen die nuttig is voor de beslechting van die betwisting.
Het beheerscomité deelt de rechter binnen acht dagen na ontvangst van de door de griffier bij gerechtsbrief bezorgde beslissing een antwoord mede, overeenkomstig artikel 46, § 4.
Dat antwoord wordt door de griffier bij gerechtsbrief ter kennis gebracht van de partijen en, in voorkomend geval, bij gewone brief van hun advocaten.
De partijen kunnen, binnen acht dagen na de verzending van de gerechtsbrief, hun opmerkingen aan de rechter toezenden.
Binnen acht dagen na het verstrijken van de bij het vierde lid bepaalde termijn of in, voorkomend geval, bij dezelfde beslissing als die welke de rechter wijst over de grond van de zaak, doet hij uitspraak op stukken. Indien hij het echter nodig acht de partijen te horen, worden deze binnen acht dagen bij gerechtsbrief opgeroepen. In dat geval doet hij uitspraak binnen acht dagen na de zitting of, in voorkomend geval, bij dezelfde beslissing als die welke hij wijst over de grond van de zaak.
Tegen de beslissing van de rechter het beheerscomité te ondervragen, kan geen rechtsmiddel worden ingesteld.

Rechtsleer:

• Benoît Allemeersch, Bewijsrecht, Larcier 2007 inhoudstafel