Een sterfhuisclausule is een beding van verdeling in het huwelijkscontract van gemeenschap van goederen waarbij het ganse gemeenschappelijke vermogen toebedeeld wordt aan één specifieke echtgenoot, waarbij het totaal onverschillig is of deze echtgenoot al dan niet de langstlevende is. In het verblijvingsbeding daarentegen wordt toebedeeld aan de langstlevende. Aldus wordt aan vermogensplanning gedaan in extremis, op het sterfbed, waarbij in de praktijk een stervende huwelijkspartner door toebedeling van de ganse gemeenschap aan de andere. Een andere toepassing is deze waarin een huwelijkspartner vertrekt naar oorlogsgebied, een gevaarlijke onderneming zal opstarten bv. een ontplofte kernreactor gaat schoonmaken, of een gevaarlijke operatie ondergaat en waarbij dan de clausule kan geschrapt worden eens het extreme risico verdwenen is.

Maar bezint alvorens u begint. het zou niet de eerste echtgenoot zijn die om welke reden of ingeving ook het volledige vermogen overmaakt aan zijn echtgenote, om hierna geconfronteerd te worden met een echtscheiding....

Een sterfhuisclausule is dus een verblijvingsbeding zonder overelevingsverezste en is aldus te aanzien als een huwelijksvoordeel en geen schenking (Zie Hof van Beroep Antwerpen 24 2008, TEP 2008, 356, T.Not. 2008, 486, noot C. De Wulf, AFT 2009, 30, noot L. Indekeu, RW 2008-09, 876). Met betrekking tot het het surplus stelt het Hof dat het «aan de regels van de schenkingen of minstens aan de regels inzake inkorting onderworpen is. Ook al is dit surplus geen huwelijksvoordeel, het is evenmin een schenking» en «de verkrijging van het surplus (is) geen schenking maar (is) enkel onderworpen aan de regels van inkorting ter bescherming van de rechten van de reservataire erfgenamen»..

Een deel van de rechtsleer heeft een afwijkend standpunt. 

Door het ontbreken van het overlevingsvereiste, kan de sterfhuisclausule volgens deze minderheidsstelling geen huwelijksvoordeel, maar enkel een schenking zijn.

De sterfhuisbeding veroorzaakt volgens deze theorie geen beperking van de rechten van de reservataire aanspraken van de kinderen. Fiscaalrechtelijk zouden er volgens hen successierechten verschuldigd zijn ( C. Declerck, «Secundair huwelijksvermogensstelsel» in W. Pintens en J. Du Mongh, Patrimonium 2006, Antwerpen, Intersentia, 2006, p. 105, nr. 179; J. Du Mongh en C. Declerck, «Burgerlijke en fiscale tendensen in het familiaal vermogensrecht» in CBR jaarboek 2007-2008, Antwerpen, Intersentia, 2009, p. 491-493, nr. 30; C. De Wulf, «Een kritische doorlichting van recente rechtspraak en rechtsleer in verband met de sterfhuisclausule», T.Not. 2008, 467-485).

Aldus meent deze afwijkende rechtsleer dat de bepalingen inzake de huwelijksvoordelen uitsluitend toepasbaar zijn in gevallen bij wet voorzien.

Nochtans kunnen op de sterfhuisclausule geen successierechten worden geheven bij gebreke aan wettelijke grondslag (zoals die wel bestaat bij het verblijvingsbeding in art. 5 W.Succ.(H. Casman en A. Verbeke, «Belastbaarheid van huwelijksvermogensrechtelijke verkrijgingen», NFM 2007, 30-33). Dit wordt ook door de fiscus aanvaard.

Een sterfhuisclausule kan ook niet verward worden met een contractuele erfstelling.