VOORWOORD
DEEL I.
DE WET VAN 19 MAART 2010 AANGAANDE DE OBJECTIVERING VAN DE ONDERHOUDSBIJDRAGEN VOOR KINDEREN EN ANDERE WIJZIGINGEN IN HET ALIMENTATIERECHT
Patrick Senaeve .1
HOOFDSTUK I.
ONTSTAANSGESCHIEDENIS EN FILOSOFIE VAN DE WET VAN 19 MAART 2010 .3
§ 1. Schets van de problematiek . 3
§ 2. Ontstaansgeschiedenis van de wet van 19 maart 2010 .6
§ 3. Een wet met drie fasen.8
HOOFDSTUK II.
SPECIFIEKE WIJZIGINGEN AANGAANDE DE ONDERHOUDSBIJDRAGEN VOOR KINDEREN .13
§ 1. Materieelrechtelijke wijzigingen aangaande de onderhoudsbijdragen voor kinderen .13
A. Aangepaste omschrijving van de inhoud van de onderhoudsplicht van de ouders (= obligatio) .13
B. Omschrijving van de ‘middelen’ van de ouders .16
1. Problematiek .16
2. Langs de actiefzijde . 17
3. Langs de passiefzijde .19
4. Overgangsrecht . 20
C. Geen wijziging aan de onderhoudsplicht van de stiefouder – Verduidelijking van de onderhouds plicht van de verwekker en van de adoptant bij gewone adoptie .21
1. De stiefouder .21
2. De adoptant na gewone adoptie .21
3. De verwekker van het kind . 21
D. Aangepaste omschrijving van het aandeel van elke ouder
in de kosten voor het kind (= contributio) . 23
E. Omschrijving van het soort kosten waarin beide ouders dienen bij te dragen .24
1. Problematiek .24
2. Het wetsvoorstel nr. 1092 .25
3. Het nieuwe artikel 203bis, § 3 BW .26
4. Repercussies voor de overeenkomst voorafgaand aan de echtscheiding door onderlinge toestemming . 30
5. Overgangsrecht . 31
F. De kindrekening .31
1. Het wetsvoorstel 1709 .31
2. De wettelijke regeling aangaande de kindrekening .32
3. Overgangsrecht . 36
G. Indexering van rechtswege .36
1. Oud recht .36
2. Het nieuwe artikel 203quater BW: indexering van rechtswege .37
3. Overgangsrecht . 39
H. Mogelijkheid van verhoging van het bedrag van de onderhoudsbijdrage voor een toekomstige periode .39
§ 2. Procesrechtelijke wijzigingen aangaande de onderhoudsbijdragen voor kinderen .40
A. Verplichting tot vermelding van de relevante parameters .40
B. Aanscherping van de motiveringsplicht .45
C. Verplichting tot vermelding van de gegevens van de DAVO . 46
D. Overgangsrecht . 47
HOOFDSTUK III.
WIJZIGINGEN IN HET ALIMENTATIERECHT IN HET
ALGEMEEN . 49
§ 1. Wijzigingen aangaande de ontvangstmachtiging .49
A. Parlementaire geschiedenis .49
B. Toepassingsgebied van de ontvangstmachtiging . 50
C. Beperking van de opportuniteitsbeoordeling door de rechter .53
1. Het principe van de beperking van de opportuniteitsbeoordeling . 53
2. Nuancering van het principe van de beperking van de opportuniteitsbeoordeling . 53
3. Toepassingsgebied van de beperking van de opportuniteitsbeoordeling . 55
D. Kennisgeving van de ontvangstmachtiging bij gerechtsbrief . 55
E. De ontvangstmachtiging toegekend door de Voorzitter in het kader van de voorlopige maatregelen tijdens de echtscheidingsprocedure .56
F. Geen ontvangstmachtiging ex artikel 203ter BW mogelijk zonder vastgestelde niet-nakoming of dreiging van nietnakoming .58
G. Overgangsrecht . 59
§ 2. Wijzigingen toepasselijk op alle wettelijke onderhoudsverplichtingen . 59
A. Van rechtswege uitvoerbaarheid bij voorraad .59
1. Nieuwe algemene regel . 59
2. Afwijking op de algemene regel blijft mogelijk .63
3. Overgangsrecht . 63
B. Wijzigingen aangaande de territoriale bevoegdheid van de rechtbanken . 64
C. Verduidelijking aangaande de rechtspleging inzake onderhoudsgelden .67
§ 3. Varia .68
HOOFDSTUK IV.
OVERGANGSRECHT .71
§ 1. Algemene regel van overgangsrecht .71
§ 2. Overgangsrechtelijke regeling in geval van vordering tot wijziging van een
DEEL II.
DE ONDERHOUDSGELDCALCULATOR: EEN OBJECTIEVE BEREKENINGS METHODE VOOR ONDERHOUDS BIJDRAGEN VOOR KINDEREN
Yves Coemans . 75
HOOFDSTUK I.
INLEIDING . 77
§ 1. Wettelijk kader . 77
A. Te vaag .77
B. Discussies .77
C. Wanbetaling .78
§ 2. Methode-Renard .79
A. Eerste methode . 79
B. Nadelen van de methode-Renard . 79
HOOFDSTUK II.
DE WET VAN 19 MAART 2010 .83
§ 1. Gewijzigde en nieuwe artikelen .83
A. Gewijzigd artikel 203 BW .83
B. Gewijzigd artikel 203bis BW .83
C. Nieuw artikel 1322 Ger.W.84
D. Nieuw artikel 1321 Ger.W.86
§ 2. Onderhoudsgeldcalculator en nieuwe wet .87
HOOFDSTUK III.
ONTWIKKELING ONDERHOUDSGELD CALCULATOR . 91
§ 1. Scheidingsgolf . 91
§ 2. Historiek onderhoudsgeldcalculator . 92
§ 3. De nieuwe wet .94
§ 4. Noodzakelijke input voor onderhoudsgeldcalculator .95
A. Kinderen .95
B. Inkomens ouders .95
C. Overheidsondersteuning .96
D. Regeling opvoedingskosten .96
§ 5. Stapsgewijze berekening .96
HOOFDSTUK IV.
WERKING VAN DE ONDERHOUDSGELD CALCULATOR .99
§ 1. Installeren.99
§ 2. Opstarten .99
HOOFDSTUK V.
KEUZES IN STARTSCHERM .101
§ 1. Voor- of nacalculatie . 101
A. Voor- en nacalculatie . 101
B. Voorcalculatie . 102
C. Nacalculatie .103
D. Noodoplossing .103
§ 2. Berekeningsdatum .104
§ 3. Aantal kinderen .104
§ 4. Sparen voor kinderen of niet .104
§ 5. Scharnierleeftijd . 105
§ 6. Meerkost .105
A. Schets van de problematiek .105
B. Hoeveel? .107
C. Hoe? .107
D. Waarop? .108
§ 7. Kostenverhoudingen . 108
§ 8. Overheidstegemoetkoming per kind .109
§ 9. Indexcijfer en bedragen leefloon .109
§ 10. Personalia ouders . 110
§ 11. Naam ouders . 110
HOOFDSTUK VI.
PRAKTISCHE TIPS .111
§ 1. Sjabloon .111
§ 2. Hulp bij het rekenwerk .111
§ 3. Foutboodschappen .112
§ 4. Helpdesk .112
Inhoud
x Intersentia
HOOFDSTUK VII.
INKOMENSGEGEVENS .113
§ 1. Maandelijks netto-inkomen.113
A. Voorafgaand rekenwerk .113
B. Gezinskorting in de bedrijfsvoorheffi ng . 114
C. Extra korting alleenstaande ouder .117
D. Belastingkrediet .118
E. Fiscaal co-ouderschap .119
§ 2. Netto voordelen alle aard .119
A. Schets van de problematiek .119
B. Maaltijdcheques .120
C. Bedrijfswagen . 121
D. Andere voordelen alle aard .123
§ 3. Onroerende inkomsten .125
§ 4. Roerende inkomsten . 126
§ 5. Totaal inkomen (op maandbasis) .127
§ 6. Niet gekende inkomens .127
HOOFDSTUK VIII.
OVERHEIDSTEGEMOETKOMINGEN . 129
§ 1. Schets van de problematiek .129
§ 2. Kinderbijslag . 129
A. Basisprincipes . 129
1. Recht op kinderbijslag . 130
2. Rechthebbende .130
3. Bijslagtrekkende .130
4. Wat als ouders apart wonen? .131
5. Afstand voorrangsrecht .131
6. Groepering . 131
B. Bedragen .132
1. Kraamgeld . 132
2. Basiskinderbijslag . 132
3. Leeftijdstoeslag .132
4. Totale kinderbijslag .133
5. Jaarlijkse bijslag (schoolpremie) .134
6. Toeslagen .134
a. Eenoudertoeslag .134
b. Sociale toeslagen .135
c. Verhoogde kinderbijslag voor kinderen met een handicap .136
7. Grote verschillen in kinderbijslag .137
8. Simulatietool kinderbijslag .138
§ 3. School- en studietoelagen .139
A. Leefeenheid .139
B. Inkomensgrenzen . 141
C. Toelage .142
1. Kleuteronderwijs .142
2. Lager onderwijs .143
3. Secundair onderwijs .143
4. Hoger onderwijs .144
5. Maandelijkse school- en studietoelage .144
§ 4. Fiscaal voordeel door aftrek kinderopvang . 144
A. Voorwaarden .145
B. Belastingbesparing .146
C. Geen aftrek kinderopvangkosten .146
D. Maandelijks fiscale voordeel door aftrek kinderopvangkosten .147
§ 5. Totale overheidstegemoetkoming (op maandbasis) .147
HOOFDSTUK IX.
BEREKENINGSBASIS WERKELIJKE KINDERKOST . 149
§ 1. Globale maandinkomsten .149
§ 2. Inkomensverdeling .149
§ 3. Spaarquote .151
§ 4. Beschikbaar maandinkomen voor gezinsconsumptie .153
§ 5. Gegevens kinderen .153
A. Basisgegevens . 153
B. Scharnierleeftijd .153
§ 6. Kostenverhouding .154
§ 7. Meerkost .155
§ 8. Verdeling overheidstegemoetkoming .155
HOOFDSTUK X.
WERKELIJKE KINDERKOST .157
§ 1. Minimumkost van een kind . 157
§ 2. Dekkingsgraad overheidssteun .158
§ 3. Werkelijke basiskost .158
A. Formule-Renard .158
B. Equivalentieschaal .159
C. Kinderkost inkomensafhankelijk . 160
D. Minimumkost geen norm voor onderhoudsgeld .161
E. Meerdere kinderen .161
§ 4. Specifi eke kosten . 162
A. Kinderopvangkosten .162
1. Dagprijs .162
2. Kortingen .163
B. Studiekosten .163
1. Basisonderwijs . 163
2. Secundair onderwijs .164
3. Hoger onderwijs .165
C. Extra (medische) kosten . 166
D. Specifi eke kosten in onderhoudsgeldcalculator . 167
E. Kinderkost verdelen .167
§ 5. Buitengewone kosten . 168
HOOFDSTUK XI.
BEREKENING ONDERHOUDSGELD .169
A. Fiscaal voordeel door fi scale aftrek onderhoudsgeld .169
B. Resultaat .170
1. Simulaties opslaan . 170
2. Rapport maken .170
3. Geldigheid berekende onderhoudsgeld .171
4. Toekomstige leeftijdsverhogingen .171
HOOFDSTUK XII.
NACALCULATIE . 173
Inhoud
Intersentia xiii
HOOFDSTUK XIII.
CIJFERVOORBEELDEN . 175
§ 1. Cijfervoorbeeld: gelijkmatig verdeeld verblijf én ongelijk inkomen .175
§ 2. Cijfervoorbeeld: gelijk inkomen . 176
§ 3. Cijfervoorbeeld: elke ouder heeft één kind voor 100%. 177
HOOFDSTUK XIV.
TROEVEN ONDERHOUDSGELDCALCULATOR . 179
DEEL III.
DE ONDERHOUDSUITKERING NA ECHTSCHEIDING OP GROND VAN ONHERSTELBARE ONTWRICHTING
Johan Du Mongh .181
HOOFDSTUK I.
INLEIDING – AFBAKENING VAN HET ONDERWERP .183
HOOFDSTUK II.
CONVENTIONELE UITKERING .189
HOOFDSTUK III.
GERECHTELIJKE UITKERING . 191
§ 1. Uitgangspunt: de behoeftige echtgenoot heeft principieel recht op een alimentaire uitkering na echtscheiding .191
§ 2. Ondergrens: de staat van behoefte .192
§ 3. Begrotingscriteria .195
A. Inkomsten en mogelijkheden .195
1. De inkomsten .195
2. De mogelijkheden van onderhoudsgerechtigde en onder houdsplichtige .196
B. Aanzienlijke economische terugval .198
§ 4. Bovengrens: een derde van de inkomsten van de onderhoudsplichtige .202
§ 5. Modaliteiten van de onderhoudsuitkering . 203
A. Degressiviteit .203
B. Duur van de uitkering .203
Inhoud
xiv Intersentia
C. Automatische indexering . 206
D. Kapitalisatie .206
E. Wijzigbaarheid .207
F. Ontvangstmachtiging . 207
G. Einde van de onderhoudsuitkering .208
§ 6. Uitzonderingen op de uitkeringsgerechtigdheid .209
A. Algemeen.209
B. Zware fout . 209
C. Partnergeweld . 212
D. Vrijwillig veroorzaakte staat van behoefte .213
HOOFDSTUK IV.
BESLUIT .215
DEEL IV.
DE FISCALE BEHANDELING VAN ONDERHOUDSBIJDRAGEN VOOR KINDEREN EN ONDERHOUDSGELDEN TUSSEN (EX-)ECHTGENOTEN
Cathleen Aerts . 217
HOOFDSTUK I.
INLEIDING EN SITUERING . 219
§ 1. Schets van het fi scaal statuut van de onderhoudsuitkering .219
§ 2. Automatisch parallellisme tussen belastbaarheid en aftrekbaarheid? . 220
A. Uiteenlopende standpunten in de rechtspraak . 220
B. De ambigue houding van de administratie . 222
C. Poging tot synthese .222
§ 3. Opbouw van de gemaakte analyse .223
HOOFDSTUK II.
ALGEMENE VOORWAARDEN VOOR DE AFTREKBAARHEID VAN ONDERHOUDS UITKERINGEN .225
§ 1. Uitkeringen gedaan op basis van een wettelijke verplichting .225
A. Herformulering van de voorwaarde . 225
1. De herformulering .225
2. Gevolgen van de herformulering voor draagwijdte voorwaarde? .226
B. Beperking van de aftrekbaarheid aangebracht door de voorwaarde . 227
1. Onderhoudsuitkeringen uitbetaald op basis van buitenlands recht .227
2. Uitbetaald op grond van Belgische wettelijke onderhoudsverplichting . 228
a. Uitkeringen gedaan op andere grondslagen zijn uitgesloten . 228
b. Uitkeringen moeten alimentair karakter hebben .229
c. Uitkering mag de onderhoudsplicht van de uitkeringsplichtige niet overschrijden .229
§ 2. De uitkering moet betaald zijn .230
A. Draagwijdte van het begrip betaling . 230
B. Bewijs van betaling .231
§ 3. De betaling van de uitkering moet op regelmatige wijze gebeuren .233
A. De verschillende invullingen van het begrip “regelmatig” . 233
1. De traditionele invulling .233
2. De alternatieve invulling .234
B. Verhouding tussen de verschillende invullingen van het begrip “regelmatig” .235
1. Onderscheiden in de draagwijdte van de invullingen .235
2. “Machtsverhouding” tussen de invullingen .235
C. Een einde aan de spraakverwarring door de combinatie van de invullingen? .236
D. Algemeen aanvaarde regels met betrekking tot de beoordeling van regelmatigheid . 237
§ 4. De uitkering moet gebeuren aan een persoon die geen deel uitmaakt van het gezin van de uitkeringsplichtige . 238
A. Het begrip gezin .238
B. De beoordeling van gezinsvorming .239
HOOFDSTUK III.
AFWIJKENDE WETTELIJKE REGELINGEN .241
§ 1. Retroactief vastgestelde of verhoogde onderhoudsuitkeringen .241
A. Toepassingsgebied van de uitzonderingsregeling .241
1. De wettelijke omschrijving .241
2. De wettelijke beperkingen van het toepassingsgebied
discriminatoir? . 243
a. Grondwettelijk Hof 27 mei 2008 . 243
b. Beoordeling van uitsluiting van andere laattijdig betaalde onderhoudsuitkeringen .245
B. Fiscaal statuut van retroactief verlaagde onderhoudsuitkeringen .246
1. Gevolgen van de retroactieve verlaging .246
2. Maatregelen om de (ongewenste) gevolgen van retroactieve verlaging te ondervangen .247
§ 2. De gekapitaliseerde onderhoudsuitkering .248
A. Een fi ctieve spreiding van het ontvangen kapitaal ten behoeve van de uitkeringsgerechtigde (art. 170 WIB) .249
1. De werking van de spreiding . 249
2. Fiscale voordelen ontstaan ten gevolge van de fictieve spreiding .250
B. Fiscale gevolgen van kapitalisatie van onderhoudsgelden voor de uitkeringsplichtige .251
HOOFDSTUK IV.
CAPITA SELECTA .253
§ 1. Capita selecta m.b.t. alle onderhouds uitkeringen .253
A. De fi scale gevolgen van het afsluiten van dadingen m.b.t. onderhoudsgelden .253
1. Algemeen .253
2. Voor uitkeringen tussen ex-echtgenoten . 254
a. Bij echtscheiding op grond van feiten of onherstelbare ontwrichting van het huwelijk .254
b. Bij echtscheiding op grond van onderlinge toestemming .256
B. Onderhoudsuitkeringen in natura .256
1. Specifi eke opmerkingen met betrekking tot de voorwaarden voor aftrekbaarheid . 257
a. Er moet een betaling plaatsvinden .257
b. De uitkering moet gebeuren op basis van een wettelijke verplichting . 257
c. Moeten de uitkeringen op regelmatige wijze gebeuren? . 258
d. Uitkering gedaan aan een persoon die geen deel uitmaakt van het gezin van de uitkeringsplichtige.259
2. Waardering van onderhoudsuitkeringen in natura . 259
§ 2. Capita selecta met betrekking tot onderhoudsbijdragen .260
A. Onderhoudsbijdrage en kind ten laste .260
1. Het kind als belastingplichtige uitkeringsgerechtigde .260
2. Vaststelling van onderhoudsbijdrage met behoud voordelen kind ten laste .261
a. Inkomsten waarmee rekening moet worden gehouden .261
b. Berekening van het maximale bedrag van de bijdrage .262
B. Fiscaal statuut van onderhoudsbijdragen aan studerende kinderen .263
1. De wil om een eigen haard te creëren .264
2. Bewijs van de wil om een eigen haard te stichten .264
C. Fiscale aspecten van onderhoudsbijdragen voor kinderen in verblijfsco-ouderschap . 265
1. Probleemstelling .265
2. Beoordeling van gezinsvorming .266
3. Aftrek van de onderhoudsbijdrage en de verhoging van de belastingvrije som als gevolg van het hebben van kinderen ten laste . 268
D. Fiscaal statuut van bijdragen gestort op een kindrekening . 268
1. Probleemstelling .268
2. Storting van bijdragen gedaan op kindrekening overeenkomstig artikel 203bis, § 4 BW . 269
3. Storting van bijdragen op een conventionele kindrekening .270
E. Fiscaal statuut van buitengewone kosten .271
1. Probleemstelling .271
2. Verdeelde meningen over grens aftrekbaarheid . 271
3. Omzeiling van discussie over grenzen van aftrekbaarheid . 272
§ 3. Capita selecta met betrekking tot onderhoudsgelden .273
A. Fiscaal statuut van onderhoudsgelden betaald in het jaar waarin de feitelijke scheiding tot stand kwam .273
1. De traditionele stelling en de kritiek erop .273
2. Een Copernicaanse revolutie . 274
B. Fiscaal statuut van de terbeschikkingstelling van de gezinswoning .275
1. Probleemstelling .275
2. “Klassieke” stelling: geen aftrek mogelijk .275
3. Kritiek op de “klassieke” stelling . 277
a. Elementen van kritiek. 277
b. Waarde van kritiek .278
4. Een (aanzet tot een) Copernicaanse revolutie .278
C. Het fi scaal statuut van de terbeschikkingstelling van een gemeenschappelijke woning . 279
1. Principiële aftrekbaarheid kort in vraag gesteld . 279
2. Terbeschikkingstelling in de periode na de indiening van een echtscheidingseis . 280
BIJLAGEN . 283
Gecoördineerde wetteksten van het Burgerlijk Wetboek en van het Gerechtelijk Wetboek ingevolge de wetten van 19 maart 2010, 22 april 2010 en 2 juni 2010 .285
Wetboek van Inkomstenbelastingen 92 .306