Voor een goed begrip in deze zaak dient vooraf in overweging genomen dat de zaak benaderd werd vanuit volgende vaststellingen::

- Het bevel tot huiszoeking werd terecht gegeven en de onderzoeksrechter is opgetreden zoals elk normaal onderzoeksrechter in dezelfde omstandigheden zou hebben gedaan (althans werd zulks weerhouden ten deze);
- Het optreden van de politieambtenaren van de stad Antwerpen was in de gegeven omstandigheden niet foutief;
- De actie was legitiem en er zijn geen aanwijzingen dat de tussenkomst op minder schadelijke wijze had kunnen gebeuren; er waren integendeel geen alternatieven voor een even doelmatige uitvoering van de huiszoeking;

Ten deze wordt onderzocht wat het juridisch karakter van het algemeen rechtsbeginsel van de gelijkheid van de burgers voor de openbare lasten.

Het algemeen rechtsbeginsel van de gelijkheid van de burgers voor de openbare lasten, dat o.m. is neergelegd in artikel 16 van de Grondwet, houdt in dat de overheid niet zonder vergoeding lasten kan opleggen, die groter zijn dan die welke een particulier in het gemeenschappelijk belang moet dragen(A. BOSSUYT, "Algemene beginselen in de rechtspraak van het Hof van Cassatie", T.P.R., 2004, (1589) 1593, nr. 10.).
Het criterium van de "lasten die een particulier in het gemeenschappelijk belang moet dragen" werd in de rechtspraak van Uw Hof voornamelijk gehanteerd in het kader van de burenhinder (art. 544 van het Burgerlijk Wetboek).

Bekend zijn vooral de zogeheten kanaal- en schoorsteenarresten van 6 april 1960, die reeds de theorie van het verstoorde evenwicht hadden ontwikkeld; het kanaalarrest had specifiek betrekking op hinder veroorzaakt door openbare werken, terwijl het schoorsteenarrest betrekking had op burenhinder tussen particulieren(Cass. 6 april 1960 (2 arresten), Bull. en Pas., 1960, I, 915, met concl. van advocaat-generaal MAHAUX. ).

Volgens deze arresten verplicht artikel 544 van het Burgerlijk Wetboek de eigenaar van een onroerend goed die door een niet-foutieve handeling het evenwicht verbreekt dat tot stand is gekomen tussen naburige eigendommen, door aan een naburige eigenaar een stoornis op te leggen die de maat van de gewone buurschapsnadelen overschrijdt, tot een rechtmatige en passende compensatie waardoor het verbroken evenwicht wordt hersteld, en dit overeenkomstig de traditie en het algemeen beginsel dat vastgelegd is in o.m. (het toenmalige) artikel 11 van de Grondwet (het huidige artikel 16). Het bewijs van een fout in de hoofde van de eigenaar is daarbij niet vereist.
"De theorie van het verstoorde evenwicht is ook op de openbare besturen toegepast, met dien verstande dat bij door de overheid veroorzaakte hinder veelal wordt gesproken van de verstoring in het evenwicht der openbare lasten die op ieder burger moeten rusten en waarmee de rechter dient rekening te houden bij het beoordelen van zowel de omvang van de hinder als de vergoeding die wordt toegekend als gevolg van het verstoorde evenwicht"(A. MAST, Overzicht van het Belgisch administratief recht, Mechelen, Kluwer, 2006, 858. ).
In een cassatiearrest van 23 november werd beslist "dat de veroorzaker van hinder die de normale ongemakken van nabuurschap overschrijdt, krachtens artikel 544 van het Burgerlijk Wetboek vergoeding verschuldigd is voor het daardoor verbroken evenwicht; dat in dit laatste geval de rechter, bij de beoordeling van de omvang van die hinder, dient rekening te houden met de lasten die een particulier in het gemeenschappelijk belang moet dragen" (Cass. 23 nov. 2000, A.R. C.99.0104.F, A.C., 2000, nr. 639.).

In een arrest van 28 januari 1991 maakte Uw Hof een toepassing van voormeld algemeen rechtsbeginsel van de gelijkheid van de burgers voor de openbare lasten in de context van burenhinder ten gevolge van openbare werken. In de zaak die aanleiding gaf tot dit arrest werd aangevoerd dat de in aanmerking te nemen schade moet worden beoordeeld volgens de lasten, veroorzaakt door het verrichten van openbare werken, die de stad Brussel kon opleggen en die de eigenaars moesten ondergaan in het gemeenschappelijk belang en niet op grond van de toestand van eisers in vergelijking met de andere naburen. Het Hof oordeelde dat de rechter, bij toepassing van het beginsel van de gelijkheid voor de openbare lasten, het recht van de eisers niet kan beperken tot de vergoeding van die lasten die andere omwonenden van de door de overheid begonnen werken niet ondergaan(Cass. 28 jan. 1991, A.R. 8807, A.C., 1990-91, nr. 281.).

Een arrest van 23 mei 1991 bevestigde dat, hoewel artikel 544 van het Burgerlijk Wetboek degene die hinder veroorzaakt welke de normale ongemakken van nabuurschap overschrijdt, zelfs al gaat het om een openbare macht, verplicht tot vergoeding van het door die hinder verbroken evenwicht, de rechter toch bij zijn beoordeling van de omvang van de hinder, wanneer degene die de hinder veroorzaakt een openbare dienst is, rekening moet houden met de lasten die een particulier persoon in het algemeen belang moet dulden. Het algemeen rechtsbeginsel van de gelijkheid van de burgers moet overigens klaarblijkelijk niet worden afgewogen tegen een ander (niet-bestaand) rechtsbeginsel dat de voorrang van het algemeen op het particulier belang zou vastleggen, vermits Uw Hof in dit arrest immers het bestaan van dergelijk rechtsbeginsel uitdrukkelijk heeft ontkend (Cass. 23 mei 1991, A.R. 8918, A.C., 1990-91, nr. 488, met concl. van procureur-generaal LIEKENDAEL in Pas., 1991, nr. 488.).

Hoewel Uw Hof vooralsnog enkel in de context van openbare werken toepassing maakte van het algemeen rechtsbeginsel van de gelijkheid van de burger voor de openbare lasten, lijkt een uitbreiding van het toepassingsgebied naar de rechtmatige dwangmaatregelen op goederen in het raam van een strafrechtelijk onderzoek mij gerechtvaardigd te zijn.
Een interessante vergelijkbare toepassing van deze casus is terug te vinden in het arrest dat de Hoge Raad der Nederlanden op 30 maart 2001 heeft geveld( HR, 30 maart 2001, nr. C00/083HR, met concl. van advocaat-generaal LANGEMEIJER, http://zoeken.rechtspraak.nl

De Hoge Raad stelde in randnummer 3.8: "Een van de verschijningsvormen van het gelijkheidsbeginsel is de regel dat de onevenredig nadelige - dat wil zeggen: buiten het normale maatschappelijke risico of het normale bedrijfsrisico vallende, en op een beperkte groep burgers of instellingen drukkende - gevolgen van een overheidshandeling of overheidsbesluit niet ten laste van die beperkte groep behoren te komen, maar gelijkelijk over de gemeenschap dienen te worden verdeeld. Uit deze regel vloeit voort dat het toebrengen van zodanige onevenredige schade bij een op zich zelf rechtmatige overheidshandeling als de onderhavige huiszoeking jegens de getroffene onrechtmatig is. In zoverre levert een door de rechtbank verleend verlof tot het doen van huiszoeking dus geen rechtvaardigingsgrond op voor het toebrengen van schade."
De Hoge Raad overwoog dat de rechtmatigheid van een huiszoeking niet beslissend is voor het antwoord op de in het geding aan de orde zijnde vraag "of het bij een op zichzelf rechtmatige huiszoeking toebrengen van schade (...) rechtmatig is; het enkele feit dat een huiszoeking overeenkomstig de regels van strafvordering is geschied, staat niet in de weg dat het daarbij aanbrengen van zodanige schade onrechtmatig kan zijn" (randnummer 3.6).
Hieruit blijkt weliswaar dat in Nederland de problematiek ook in geval van rechtmatige en foutloze huiszoeking wordt benaderd vanuit het leersstuk van de onrechtmatige daad, nu het onrechtmatigheidsbegrip er breder is dan in België. Er wordt dan ook beroep gedaan op de constructie dat de overheid aansprakelijk is wegens het veronachtzamen van de belangen van bepaalde personen(T. HARTLIEF, "Aansprakelijkheid bij (on)rechtmatige overheidsdaad. Enkele opmerkingen naar aanleiding van HR 3 april 1998, RvdW 1998, 82", A&V, 1998/4, 79; A. VAN OEVELEN, Preadvies Schadevergoeding bij rechtmatige overheidsdaad in België, Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht van België en Nederland, Antwerpen, Kluwer rechtswetenschappen, 1984, p. 25, nr. 18. ).

In België lijkt die problematiek echter onder het leerstuk van de foutloze aansprakelijkheid benaderd te moeten worden.

In België lijkt die problematiek echter onder het leerstuk van de foutloze aansprakelijkheid benaderd te moeten worden.

Het geval van schade bij een rechtmatige huiszoeking wordt geregeld door het toekennen van een recht op vergoeding, meer bepaald in het K.B. van 27 april 2007 houdende algemeen reglement op de gerechtskosten in strafzaken.
Artikel 55, eerste lid, van dit K.B. bepaalde immers:
"De tijdens een huiszoeking veroorzaakte schade valt ten laste van de FOD Justitie ingeval zij onontbeerlijk is gebleken voor een correcte tenuitvoerlegging van de opdracht. Zij wordt betaald volgens de marktprijs."

Dit K.B. werd weliswaar door de Raad van State vernietigd wegens schending van substantiële vormvereisten( RvS 17 dec. 2008, nr. 188.928, B.S., 2 feb. 2009, www.raadvst-consetat.be), doch de erin vervatte regeling toont in elk geval aan dat de wetgever het toekennen van schadevergoeding wegens tijdens een (rechtmatige) huiszoeking veroorzaakte schade niet heeft willen uitsluiten, maar integendeel als regel heeft willen aannemen.

In geval van huiszoeking heeft de wetgever echter niet expliciet afbreuk gedaan aan de toepassing van het beginsel van de gelijkheid voor de openbare lasten.

Het algemeen rechtsbeginsel van de gelijkheid van de burgers voor de openbare lasten is neergelegd in artikel 16 van de Grondwet(15), het ter zake gaat om een algemeen rechtsbeginsel met grondwettelijke waarde.

De algemene rechtsbeginselen 'met een grondwettelijke waarde' verwoorden de idee van de rechtsstaat. Het zijn fundamentele gedragsregels die wezenlijk zijn voor het bestaan en de handhaving van de rechtsorde en per definitie deel uitmaken van de Grondwet, die immers de fundamentele regels omvat die de inrichting en de werking van de staat, evenals zijn relatie met de onder hem ressorterende groepen en personen beheersen. Bij schijnbare strijdigheid van de wet met een dergelijk algemeen rechtsbeginsel moet worden nagegaan of de wet niet kan worden geïnterpreteerd in overeenstemming met het beginsel, waarvan zogezegd is afgeweken: de wetgever moet vermoed worden geen afbreuk te hebben gedaan aan voor de samenleving wezenlijke regels. In dergelijk geval geldt het algemeen rechtsbeginsel als aanvullende of interpretatieve rechtsbron. De wet kan derhalve aan deze fundamentele rechtsbeginselen worden getoetst.

De rechter mag er dan ook van uitgaan dat de wil van de wetgever in overeenstemming is met het algemeen rechtsbeginsel van de gelijkheid van de burgers voor de openbare lasten, dat immers grondwettelijke waarde heeft. Artikel 16 van de Grondwet benadert precies het eigendomrecht in de relatie tussen burger en overheid. Ook de artikelen 10 en 11 van de Grondwet kunnen onbetwistbaar met dit beginsel in verband worden gebracht.

Indien de interpretatie van een wettekst ertoe zou leiden dat bepaalde personen in het algemeen belang lasten moeten dragen die groter zijn dan de lasten die een particulier in het algemeen belang moet dragen, lijkt het redelijk dat de rechter nagaat of de wet niet kan worden geïnterpreteerd in overeenstemming met het algemeen rechtsbeginsel van de gelijkheid van de burger voor de openbare lasten. De rechter gaat er dan van uit dat deze toepassing, gelet op het fundamenteel karakter van dit algemeen rechtsbeginsel, overeenstemt met de vermoede wil van de wetgever.

Op grond van dit algemeen rechtsbeginsel van de gelijkheid van de burgers voor de openbare lasten zou het dan is het dan ook precies mogelijk om de Staat in voorliggende omstandigheden, met name waarin het optreden van de politie betrekking heeft op een niet-verdacht persoon, te veroordelen tot schadevergoeding wegens het berokkenen van schade tijdens een rechtmatige en foutloos uitgevoerde huiszoeking.

.

.
- Verweerster werd niet als verdachte aangemerkt en had niets te maken met de verdenking die tegen de verdachten bestond.
In deze zaak is aldus de problematiek van de foutloze overheidsaansprakelijkheid en de vergoedbaarheid van schade veroorzaakt door een op zich rechtmatig en foutloos overheidsoptreden aan de orde.