Over de rol van de rechter in de scheiding der machten
De klassieke stelregel “Judicis est jus dicere, non dare” – het is aan de rechter om het recht te spreken, niet om het te geven – vormt een van de oudste en zuiverste uitdrukkingen van de scheiding der machten. Zij herinnert eraan dat de rechter niet de wetgever is, maar de wet toepast. Toch blijkt in de praktijk dat deze grens zelden scherp te trekken valt.
De uitdrukking gaat terug op het Romeinse recht, waarin de rechter enkel moest vaststellen welk recht van toepassing was op de voorgelegde feiten. De wet was het uitgangspunt, niet het eindpunt van interpretatie. De rechter had geen scheppende macht: jus dicere (het recht uitspreken) stond tegenover jus dare (het recht geven of maken). Deze gedachte werd hernomen door de Franse revolutionairen, die met wantrouwen keken naar de rechterlijke macht van het Ancien Régime. De rechter mocht niet langer “recht maken”, maar moest enkel de wil van de wetgever uitvoeren. Montesquieu’s leer van de scheiding der machten kreeg er haar institutionele verankering.
In de hedendaagse rechtsstaat is die klassieke opvatting niet langer houdbaar in haar absolute vorm. De wetgever kan onmogelijk alle situaties voorzien; het recht is vaak onvolledig, vaag of tegenstrijdig. De rechter wordt daardoor onvermijdelijk mede-vormgever van het recht. Interpretatie, aanvulling en zelfs correctie van de wet zijn dagelijkse praktijk. Het grondwettelijk beginsel van de machtenscheiding blijft echter leidend: de rechter mag enkel oordelen binnen het kader van de wet. Waar hij de leemte vult, moet hij zich beroepen op algemene rechtsbeginselen, redelijkheid en billijkheid — niet op persoonlijke overtuiging of beleidskeuze.
De kritiek op “rechterlijk activisme” grijpt vaak terug naar deze stelregel. Wanneer rechters rechtsbeginselen expansief toepassen of een wet “conform” interpreteren om haar te redden van ongrondwettigheid, rijst de vraag of zij het recht nog spreken of het eerder maken. Ook in België duikt dit debat op in dossiers waar de wetgever nalaat te handelen, bijvoorbeeld inzake milieubescherming, mensenrechten of sociaal-economische hervormingen. Rechters worden dan aangesproken om via interpretatie of veroordeling de overheid tot actie te bewegen. Men spreekt dan van een “rechterlijke substitutie van de wetgever”. Toch moet worden erkend dat een volledig terughoudende rechter evenzeer het evenwicht kan verstoren: waar de wet zwijgt, heeft de burger recht op rechtsbescherming. De rechter die weigert te oordelen omdat de wet onduidelijk is, miskent dat ook dit een machtsuitoefening is — zij het door omissie.
De hedendaagse rechtsorde vraagt dus om een evenwicht: de rechter moet interpreteren zonder te usurperen. Hij mag het recht laten evolueren, maar niet herscheppen naar eigen inzicht. De grens ligt waar interpretatie ophoudt en normcreatie begint. De legitimiteit van de rechter rust niet op democratische verkiezing, maar op rechtsredelijkheid: de zorgvuldige, transparante en verantwoorde toepassing van rechtsnormen op concrete feiten. Elke uitspraak is een moment van evenwicht tussen wet, recht en billijkheid.
Judicis est jus dicere, non dare is meer dan een historische spreuk; het is een blijvende waarschuwing tegen rechterlijk moralisme én tegen wetgevend stilzwijgen. De rechtsstaat vraagt niet dat rechters passief blijven, maar dat zij zich bewust zijn van hun grondwettelijke rol: dienaren van het recht, niet scheppers ervan.
Opgelet: Deze tekst omvat slechts een gedeeltelijke inhoud
Word ook lid en lees onbeperkt alle bijdragen.
CHECKLIST MET CHECKBOXEN (ADVOCATEN) Schending van de informatieverzameling en kredietwaardigheidsbeoordeling (art. VII.69 en VII.77 WER) 1. Vragenlijst en basisinformatie Is het formulier volledig ingevuld? Werden onwettige vragen gesteld (gezondheid, ras, seksuele…
Nopens de onderliggende overeenkomst De wet op het consumentenkrediet voorziet dat bepaalde verplichte vermeldingen op een wettelijk voorgeschreven wijze dienen te geschieden. Met verbazing wordt vastgesteld dat ondanks de zeer duidelijke…
… II. Beoordeling De verweerder concludeert in eerste instantie tot nietigheid van de leningsovereenkomst wegens schending van artikel 14 § 1 WCK. Artikel 12 van de wet van 24.03.2003 tot wijziging van…
Rechtspraak met betrekking tot de vereiste van het afzonderlijk lid kan teruggevonden worden in onder meer Vredegerecht Sint-Niklaas, 06.08.2004, T. Vret, 2006, 33, met noot F. De Patou; Vredegerecht Sint-Niklaas…
Uittreksel uit het WERTITEL 3. 1 ---------- (1)<Ingevoegd bij W 2014-04-19/39, art. 3, 021; Inwerkingtreding : 29-05-2014 (zie KB2014-04-19/40, art. 1)> Art. VII.4. 1 ---------- (1)<Ingevoegd bij W 2017-12-22/14, art. 5, 057; Inwerkingtreding : 01-02-2018> Art. VII.4/1.2 en VII.99 verstrekt de betalingsdienstaanbieder…
Basis: de (oude) wet op de betalingsdiensten is de omzetting van de Europese richtlijn 2007/64/ EG naar het nationale recht. Krachtlijnen: - ruim toepassingsgebied - Frauderegeling: risico voor de betalingsdienstaanbieder…
Het consumentenbegrip in artikel I.1, 2° WER: afbakening, toepassing en aandachtspunten WCK I.1, 2° WER – Het consumentenbegrip in artikel I.1, 2° WER vormt een fundamenteel aanknopingspunt binnen het economisch recht…
Inleiding: het belang van het kostenbegrip per kredietvorm Hoewel de wet een uniforme definitie hanteert voor de totale kosten van het krediet voor de consument, verschilt de praktische toepassing aanzienlijk tussen…
Wanneer derhalve een autobestuurder in dronken toestand of onder invloed van alcohol een aanrijding veroorzaakt en dus schade veroorzaakt, dient de rechter te onderzoeken of het schadegeval op een zelfde…
CV Fluvius System Operator t/ NV Automotive Transport and Suppy Center, VZW Vinçotte en Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt ... IV. Beoordeling A. Ontvankelijkheid A.1. Gedeeltelijke verjaring van de vordering van FLUVIUS 1. ATSC voert…
Belgische Staat t/ NV I.T. en NV I.A. ... 4. De betwistingen en hun beoordeling 4.1. Omtrent de ontvankelijkheid van het hoger beroep op grond van artikel 1050 Ger.W. 4.1.1. De geïntimeerden stellen dat het…
X. t/ Y. ... De partijen zijn gehuwd (...) op 9 april 1994 en dit onder het wettelijk stelsel bij gebrek aan huwelijkscontract. Op 18 februari 2016 werd een wijzigend huwelijkscontract opgesteld met behoud…
Arrest nr. 263.911 X. t/ Universiteit Antwerpen I. Voorwerp van het beroep 1. Het beroep, ingesteld op 30 april 2024, strekt tot de nietigverklaring van «het niet nemen door de Universiteit Antwerpen na daartoe overeenkomstig…
P.V.T. I. Rechtspleging voor het Hof Het cassatieberoep is gericht tegen het vonnis in hoger beroep van de correctionele rechtbank Antwerpen, afdeling Antwerpen, van 11 oktober 2024. ... II. Beslissing van het Hof Beoordeling Middel 1. Het eerste…
S.H. t/ S.R. I. Rechtspleging voor het Hof Het cassatieberoep is gericht tegen het vonnis in hoger beroep van de correctionele rechtbank Limburg, afdeling Tongeren, van 19 juni 2024. ... II. Beslissing van het Hof Beoordeling ... Eerste…
Arrest I. Rechtspleging voor het Hof Het cassatieberoep is gericht tegen het arrest van het hof van beroep te Antwerpen van 2 maart 2023, gewezen na arrest van het Hof van 16 september 2022. ... III…
V. t/ Orde van advocaten bij de balie te Antwerpen e.a.Arrest I. Rechtspleging voor het Hof Het cassatieberoep is gericht tegen het arrest van het hof van beroep te Antwerpen van 13 september…
V. t/ Orde van advocaten bij de balie te Antwerpen e.a.Arrest I. Rechtspleging voor het Hof Het cassatieberoep is gericht tegen het arrest van het hof van beroep te Antwerpen van 13 september…
W. t/ V. I. Rechtspleging voor het Hof Het cassatieberoep is gericht tegen het arrest van het hof van beroep te Antwerpen van 9 januari 2024. ... III. Beslissing van het Hof Beoordeling 1. De regel van…
Het in art. 702, 3° Ger.W. bedoelde vereiste dat de dagvaarding, op straffe van nietigheid, het onderwerp en een korte samenvatting van de middelen van de vordering bevat, heeft een…
Een lijfrente wordt in de rechtsleer omschreven als een rechtsverhouding krachtens welke een persoon aan een andere persoon verplicht is tot een periodieke uitkering van een geldbedrag, gedurende het leven…
Il. Beroepen vonnis Investeren in andermans woning verrijking zonder oorzaak waarbij de kosten de normale lasten in de huishouding overschrijden - verrijking zonder oorzaakWanneer de uitgaven van de ene feitelijke…
PrincipesDe vastgoedmakelaar heeft recht op commissieloon in dien de beoogde verkoopovereenkomst effectief tot stand komen ten gevolge van zijn tussenkomst De vastgoedmakelaar heeft recht op commissie wanneer de koop met…
T.D. t.\ P.W. en N.V. II. Feiten en vorderingen 1. Eiser voert aan dat hij, in de zomer van 2011, verschillende (telefonische) contacten heeft gehad met verweerders met betrekking tot…
E. t./ B. bvba( ... )Antecedenten1. Het geschil vindt zijn oorsprong in een overeenkomst van "verkoopstoelating - verhuring van diensten", door de partijen ondertekend op 2 juli 2010.1.1. Met deze…
Rechtspraak: • Hof van Cassatie, 1e Kamer 2 februari 2006, RW 2008-2009, 926 .... III. Beslissing van het Hof Beoordeling Eerste middel 1…
Elfri.be bestaat als site sinds 2003. Sinds 15 augustus 2018 werkt de site in haar nieuwste editie met Arc3c als uitgever. Nieuw is de https omgeving, het dynamisch karakter, web 3 .0 technologie, betere zoekmogelijkheden en een 40 tal nieuwe functies. De site wordt inhoudelijk voortdurend, lees dagelijks, aangepast en aangevuld met de recentste wetswijzigingen, nieuwe rechtspraak en nieuwe rechtsleer. Bijna alle rechtspraak die in België aandacht krijgt is terug te vinden op de elfri.be. Anders dan andere dure websites, hebben we een technologie uitgewerkt waarbij de gezochte informatie onmiddellijk wordt verschaft door een gewone vraagstelling in gewoon Nederlands, het weze op de site zelf, het weze gewoon in Google. Wij spreken uw taal en werken niet met onbegrijpelijke of onlogische boomstructuren die verwijzen naar documenten die ofwel niet relevant, ofwel niet kunnen gelezen worden. Om volledige informatie met bronnen, rechtsleer, rechtspraak en wetgeving, kan u een vrij goedkoop abonnement nemen (reeds mogelijk vanaf 1 maand)
In een procedure wordt principieel geoordeeld op basis van het gerechtsdossier zoals gestaafd middels stukken die door partijen worden neergelegd. De conclusies houden de middelen in tot ondersteuning van de eis…
Bronnen en referenties Bücherhexe (2007). Paul Watzlawick. Wikipedia die freie Enzyklopädie. Verkregen 04-02-2007 van http://de.wikipedia.org/wiki/Paul_Watzlawick ExplicitImplicity (2007). Paul Watzalwick. Wikipedia, the free encyclopedia. Verkregen 04-02-2007 van http://en.wikipedia.org/wiki/Paul_Watzlawick Auteur onbekend (2006). Uittreksel van ‘De…
Principieel is in toepassing van het WER een persoonlijk faillissement van een (ex) bestuurder (nieuwe naam voor zaakvoerder) mogelijk, los van het faillissement van de onderneming waarin deze optrad. Boek I…
Artikel 213 Burgerlijk wetboek stelt: “Echtgenoten zijn jegens elkaar tot samenwoning verplicht, zij zijn elkaar getrouwheid, hulp en bijstand verschuldigd”. Deze bepaling werd opgenomen in Hoofdstuk VI Wederzijdse rechten en verplichtingen…
Hoe kan men onroerende goederen verkrijgen door verkrijgende verjaring? voorwaarden: - een voortdurend bezit - een onafgebroken bezit - een openbaar bezit - een niet dubbelzinnig bezit - een bezit als eigenaar…
ONTLEDING LASTER ONDER DE GELDING VAN HET Sw. 1867 • Laster bestaat erin aan een persoon kwaadwillig een bepaald feit ten laste te leggen dat zijn eer kan krenken of hem…
De regels betreffende de foutaansprakelijkheid worden weergegeven in de artikelen 1382 en 1383 oud Burgerlijk Wetboek. Volgens deze artikelen dient degene die door zijn fout of nalatigheid aan een ander schade…
Een nietig verklaarde overeenkomst kan voor partijen geen grondslag van rechten en verplichtingen zijn. De nietige overeenkomst kan ook niet aan derden worden tegengeworpen. Bovendien werkt een nietige rechtshandeling terug…
Voorbeelden van beschikkingen: uittreksel uit het gerechtelijk wetboek: Art. 98. Wanneer een rechter wettig verhinderd is of er een plaats van rechter openstaat in een rechtbank van eerste aanleg of van koophandel…
Nr. P.15.0880.N H J, inverdenkinggestelde, eiser, tegen H W, burgerlijke partij, verweerder. I. RECHTSPLEGING VOOR HET HOF Het cassatieberoep is gericht tegen het arrest van het hof van beroep te Gent…
Art. 474 Sw. 2024 (Inwerkintreding 8 april 2026) Verzwarende factoren van diefstal en afpersing stelt: “Bij de keuze van de straf of maatregel en de zwaarte ervan voor een in deze…
Rechtspraak: • Raad van State,12e Kamer – 9 juni 2009, RW 2010-2011, 25: Samenvatting: Wanneer het bestuur voornemens is ten aanzien van een bestuurde een maatregel te nemen die hem op…
Bekom toegang tot alle informatie op deze website
Met een abonnement krijgt u toegang tot een schat aan bijkomende informatie (vaak elders niet te vinden), lezen van de volledige teksten zonder beperkingen, verwijzingen naar wetten, rechtspraak en wetten, antwoorden op nog meer vragen, opzoekingen allerhande mogelijkheid tot knippen, plakken, afdrukken, modellen, tips, trics, aandachtspunten professioneel gedeelte en zoveel meer.
Met een abonnement (vanaf 5,95 euro per maand) heeft u steeds een professionele juridische bibliotheek met 25.000 bijdragen ter beschikking
BVBA Advocatenkantoor Elfri De Neve
Stationsstraat 29 - 9700 Oudenaarde
voor afspraak 055/31.86.47
Fax: 055/31.14.03
U heeft geen toegang tot knippen, plakken, opslaan, printen, downloaden, raadpleging archief, sociaal netwerk, vacaturedienst slechts gedeeltelijke toegang tot deze pagina. Om hiervan gebruik te maken van deze functies en diensten dient u u een pro-abonnement te nemen. klik hier voor de verschillende formules
Share