Het wereldberoemde Gentse altaarstuk De aanbidding van het Lam Gods behoort tot het meest waardevolle religieuze en artistieke erfgoed van Vlaanderen. De vraag wie vandaag als eigenaar van dit monumentale veelluik moet worden beschouwd, blijkt echter allesbehalve eenvoudig. De eigendomsgeschiedenis van kerken en hun inboedel – en dus ook van het Lam Gods – is diep verweven met de omwentelingen van de Franse Revolutie, het concordaat van 1801, de juridische rol van kerkfabrieken en de evolutie van het publiek domein. De juridische analyse laat uiteindelijk een duidelijk antwoord zien, maar bereikt dat pas na een complexe historische en juridische omweg.
De huidige organisatie van kerkbesturen vindt haar oorsprong niet in het ancien régime, maar in de Franse periode. Toen werden alle kerkelijke goederen genationaliseerd en de bestaande kerkelijke instellingen opgeheven. De kerken bleven weliswaar voor de eredienst beschikbaar, maar enkel omdat de staat ze na het concordaat van 1801 opnieuw “ter beschikking stelde” van de bisschoppen. Dit betekende niet dat de kerkelijke overheid eigenaar werd. De nieuw opgerichte kerkfabrieken kregen slechts de opdracht het patrimonium van de eredienst te beheren, niet om het in eigendom te bezitten. Omdat de wetgever nooit expliciet vastlegde wie eigenaar werd van de vroegere kerkgoederen, moest de rechtspraak dat vraagstuk in de 19de eeuw oplossen.
De rechtspraak ontwikkelde gaandeweg een driedeling:
1° genationaliseerde goederen die na 1801 opnieuw voor de eredienst werden bestemd,
2° goederen die door gemeenten werden opgericht of verworven,
3° goederen die door kerkfabrieken zelf na het concordaat werden verworven.
Voor de eerste categorie, waartoe zowel parochiekerken als kathedralen behoren, oordeelde het Hof van Cassatie dat de eigendom niet bij de kerkfabriek ligt, maar bij de overheid die verantwoordelijk is voor het groot onderhoud en de financiering: de gemeente voor parochiekerken en de provincie voor kathedralen. De kerkfabriek is beheerder, niet eigenaar. Deze visie is sindsdien bestendige rechtspraak geworden.
Het Lam Gods vormt een mozaïek van panelen met uiteenlopende geschiedenissen: roof door Franse troepen in 1794, de terugkeer door toedoen van Lodewijk XVIII, een illegale verkoop van zes zijpanelen in 1816, de latere terugkeer op grond van het Verdrag van Versailles, en de beruchte diefstal van De rechtvaardige rechters. Ook de panelen van Adam en Eva werden in de 19de eeuw uit de kathedraal verwijderd en aan de staat verkocht. Hoewel de panelen elk een eigen traject hebben gekend, leidt dit niet tot afzonderlijke eigendomsstatuten. Het veelluik vormt namelijk één geheel, ontworpen en bestemd voor een specifieke kapel, en moet in zijn geheel worden beoordeeld.
Het retabel werd oorspronkelijk besteld door Joos Vijdt voor zijn kapel in de toenmalige Sint-Janskerk. Door zijn functie en bestemming – geïntegreerd in het altaar, ontworpen op maat van de kapel, gewijd aan de eredienst – is het werk onroerend door bestemming. Zowel centrale panelen als zijluiken delen hierdoor het juridisch statuut van het kerkgebouw zelf. Ze behoren tot het openbaar domein en blijven buiten de handel, tenzij vooraf gedesaffecteerd. De rechtspraak heeft dit bevestigd: kunstwerken die tot de eredienst dienen, behoren toe aan de overheid die de lasten draagt en delen in het statuut van de kerk.
Wanneer de historische en juridische lijnen worden samengebracht, is het antwoord helder: de provincie Oost-Vlaanderen is eigenaar van het Lam Gods. De provincie draagt de financiële lasten van de kathedrale kerk en geniet dus ook de eigendomsrechten van het retabel. De kerkfabriek beheert het werk, maar bezit het niet. Het Lam Gods maakt deel uit van het provinciale publieke domein en blijft onvervreemdbaar zolang het is bestemd voor de eredienst.
Deze conclusie is relevant in het licht van de toenemende ontkerkelijking en de herbestemming van kerkgebouwen. Terwijl het Lam Gods dankzij het Topstukkendecreet een bijzondere bescherming geniet, zullen andere religieuze kunstwerken in de komende jaren sterker afhankelijk worden van dit juridisch kader.
De provincie Oost-Vlaanderen. Het retabel is onroerend door bestemming en volgt daardoor het eigendomsstatuut van de kathedrale kerk, waarvan de provincie de eigenaar is.
Nee. De kerkfabriek is beheerder van de goederen van de eredienst, maar geen eigenaar van de historische kerkeigendommen die tijdens de Franse periode zijn genationaliseerd en nadien opnieuw ter beschikking van de eredienst zijn gesteld.
Het retabel werd ontworpen en geplaatst voor een specifieke kapel, vast verbonden met het altaar en bestemd voor de eredienst. Door die duurzame bestemming wordt het juridisch als onroerend beschouwd.
Nee. Ondanks hun uiteenlopende geschiedenis vormen zij één geheel. De panelen worden juridisch meegezogen in het statuut van het retabel als hoofdzaak.
Nee. Als deel van het publiek domein van de provincie is het werk onvervreemdbaar, tenzij het eerst wordt gedesaffecteerd. Zolang het bestemd is voor de eredienst, valt verkoop buiten elke rechtsgeldige mogelijkheid.
Omdat het retabel deel uitmaakt van het openbaar domein, kan niemand er door verjaring eigenaar van worden. Zelfs een bezitter te goeder trouw kan geen beroep doen op verkrijgende verjaring.
Dat komt door de historische breuk in de Franse periode, waarin alle kerkelijke goederen werden genationaliseerd. De latere wetgeving liet in het midden wie formeel eigenaar bleef, waardoor de rechtspraak in de 19de eeuw het kader heeft moeten ontwikkelen.
Ja, maar dan op gemeentelijk niveau. Parochiekerken behoren volgens vaste rechtspraak toe aan de gemeente. Kathedralen, zoals Sint-Baafs, behoren toe aan de provincie.
Door ontkerkelijking zullen steeds meer kerkgebouwen en religieuze kunstwerken worden gedesaffecteerd. De eigendomsregels bepalen dan wie over die goederen kan beschikken en wat ermee kan gebeuren.
Wat is de waarde van het Lam Gods?
De monetaire waarde van het Lam Gods kan niet realistisch worden uitgedrukt in geld, en om meerdere redenen is een concrete schatting zelfs juridisch en economisch onmogelijk.
Hier is het genuanceerde antwoord zoals dat doorgaans ook in erfgoedkringen wordt gehanteerd:
Het retabel is onvervreemdbaar omdat het behoort tot het publieke domein van de provincie Oost-Vlaanderen en bovendien beschermd is als topstuk. Door deze statuten kan het nooit rechtsgeldig worden verkocht, waardoor elke economische marktvergelijking in feite betekenisloos wordt.
Kunstexperts en verzekeraars plaatsen het Lam Gods steevast in de categorie onbetaalbaar. In museale en verzekeringscontext gebruikt men vaak drie benaderingen:
1. Uniciteitswaarde
Er bestaat geen vergelijkbaar werk. De combinatie van artistieke innovatie, historisch belang en uitzonderlijke staat van bewaring maakt elke schatting onmogelijk.
2. Vervangingswaarde (verzekeringscontext)
Deze wordt niet publiek gemaakt, maar is vermoedelijk hoger dan het totale verzekerde bedrag van eender welk Vlaams of Belgisch kunstwerk. In internationale literatuur wordt soms verwezen naar een hypothetische waarde van meer dan een miljard euro, maar dit is speculatief en juridisch irrelevant.
3. Kunsthistorische waarde
Het retabel wordt vaak aangeduid als:
• een van de belangrijkste werken van de westerse schilderkunst,
• het eerste grote olieverfmeesterwerk in de geschiedenis,
• een icoon dat even belangrijk wordt geacht als de Sixtijnse Kapel of de Mona Lisa.
• Het is onroerend door bestemming en behoort tot de kathedraal, waardoor het niet in het commerciële circuit kan komen.
• Door het Topstukkendecreet kan het Vlaanderen niet verlaten.
• De culturele, religieuze en historische waarde overstijgt elke economische logica.
De waarde van het Lam Gods is in klassieke economische zin onbepaalbaar en wordt als “onbetaalbaar” beschouwd.
Indien men toch zou speculeren, bevindt het werk zich in de absolute wereldtop van kostbaarheid, maar het heeft geen echte marktwaarde omdat verkoop juridisch uitgesloten is.
Opgelet: Deze tekst omvat slechts een gedeeltelijke inhoud
Word ook lid en lees onbeperkt alle bijdragen.
Arrest I. Rechtspleging voor het Hof Het cassatieberoep is gericht tegen het arrest van het hof van beroep te Gent, correctionele kamer, van 26 juni 2024. ... II. Beslissing van het Hof Beoordeling ... Eerste middel Eerste onderdeel 3. Het…
Arrest I. Rechtspleging voor het Hof Het cassatieberoep is gericht tegen het arrest van het hof van beroep te Gent, correctionele kamer, van 26 juni 2024. ... II. Beslissing van het Hof Beoordeling ... Eerste middel Eerste onderdeel 3. Het…
Arrest I. Rechtspleging voor het Hof Het cassatieberoep is gericht tegen het arrest van het hof van beroep te Gent van 9 september 2024. ... III. Beslissing van het Hof Beoordeling Ontvankelijkheid van het cassatieberoep 1. De verweerder…
Arrest I. Rechtspleging voor het Hof Het cassatieberoep is gericht tegen het arrest van het hof van beroep te Antwerpen van 11 maart 2024. ... III. Beslissing van het Hof Beoordeling 1. Krachtens artikel 19, eerste en tweede…
( ... ) 1. Voorafgaande feiten en procedure 1.1. Voorwerp van de betwisting De betwisting betreft aanslagen in de gemeentebelasting van de stad Antwerpen op vertoningen, voorstellingen of vermakelijkheden voor…
Arrest nr. 174/2025 ... - B - Ten aanzien van de bestreden ordonnantie en de context ervan B.1.1. Het beroep heeft betrekking op de lage-emissiezone in het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest (afgekort als «LEZ» voor low emission zone)…
Een nieuw algemeen regime voor termijnen en sancties bij verzekeringsprestaties De wet van 17 maart 2024 betreffende de termijnen en de sancties voor de verzekeringsprestaties wil een einde maken aan het…
Euthanasie bij dementie in België: het actuele wettelijk kader en de kernprobleemstelling Dementie wordt vaak als voorbeeld gebruikt om een bredere problematiek te bespreken: situaties waarin een aandoening ertoe leidt dat…
Euthanasie bij dementie in België: het actuele wettelijk kader en de kernprobleemstelling Dementie wordt vaak als voorbeeld gebruikt om een bredere problematiek te bespreken: situaties waarin een aandoening ertoe leidt dat…
Nederlands Centraal Tuchtcollege 1 Verloop van de procedure De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd – hierna IGJ – heeft op 21 februari 2018 bij het Regionaal Tuchtcollege te Den Haag tegen A. – hierna de…
“Niet beschermd” betekent niet “niet relevant” In sloop- en reconversiedossiers wordt geregeld aangevoerd dat een gebouw geen formele bescherming geniet en dus nauwelijks erfgoedrechtelijke betekenis zou hebben. Dat uitgangspunt houdt…
Geurhinder, grondrechten en bestuursvrijheid in Vlaanderen Geurhinder is meer dan een hinderlijk ongemak. In het omgevingsrecht vormt ze een klassieke breuklijn tussen economische activiteiten en woon- en leefkwaliteit. Zodra geurhinder structureel…
Nr. P.10.0616.N I L. P. H. S., beklaagde, eiser, II STERCOMPOST nv, met zetel te 8800 Roeselare, Guido Gezellelaan 123, beklaagde, eiseres, beide cassatieberoepen tegen 1…
Met verzoekschrift, neergelegd op 1 december 2023, stelde de bv (…) hoger beroep in tegen het vonnis d.d. 11 september 2023 van de rechtbank van eerste aanleg West-Vlaanderen, afdeling Brugge…
Van één Pachtwet naar drie regimes De pachtregelgeving in België was lange tijd gebaseerd op één federale Pachtwet, maar is vandaag opgesplitst in drie verschillende regimes na de staatshervorming. Dit…
Nr. P.24.1013.NI1. P. S.,beklaagde, aangehouden,2. G. G.,beklaagde,eisers,D. D. G.,beklaagde,eiser,IIIG. N.,beklaagde,eiser,IVG. G.,beklaagde,eiser,VA. V.,beklaagde,eiser,VIS. S.,beklaagde, aangehouden,eiser,VIIG. A. L.,beklaagde,eiseres,VIIIS. S., reeds vermeld,beklaagde, aangehouden,eiser,I. RECHTSPLEGING VOOR HET HOFDe cassatieberoepen I, II, III, IV, V…
Nr. P.24.1013.NI1. P. S.,beklaagde, aangehouden,2. G. G.,beklaagde,eisers,D. D. G.,beklaagde,eiser,IIIG. N.,beklaagde,eiser,IVG. G.,beklaagde,eiser,VA. V.,beklaagde,eiser,VIS. S.,beklaagde, aangehouden,eiser,VIIG. A. L.,beklaagde,eiseres,VIIIS. S., reeds vermeld,beklaagde, aangehouden,eiser,I. RECHTSPLEGING VOOR HET HOFDe cassatieberoepen I, II, III, IV, V…
Nr. P.24.1013.NI1. P. S.,beklaagde, aangehouden,2. G. G.,beklaagde,eisers,D. D. G.,beklaagde,eiser,IIIG. N.,beklaagde,eiser,IVG. G.,beklaagde,eiser,VA. V.,beklaagde,eiser,VIS. S.,beklaagde, aangehouden,eiser,VIIG. A. L.,beklaagde,eiseres,VIIIS. S., reeds vermeld,beklaagde, aangehouden,eiser,I. RECHTSPLEGING VOOR HET HOFDe cassatieberoepen I, II, III, IV, V…
Nr. P.24.1013.NI1. P. S.,beklaagde, aangehouden,2. G. G.,beklaagde,eisers,D. D. G.,beklaagde,eiser,IIIG. N.,beklaagde,eiser,IVG. G.,beklaagde,eiser,VA. V.,beklaagde,eiser,VIS. S.,beklaagde, aangehouden,eiser,VIIG. A. L.,beklaagde,eiseres,VIIIS. S., reeds vermeld,beklaagde, aangehouden,eiser,I. RECHTSPLEGING VOOR HET HOFDe cassatieberoepen I, II, III, IV, V…
Nr. P.24.1013.NI1. P. S.,beklaagde, aangehouden,2. G. G.,beklaagde,eisers,D. D. G.,beklaagde,eiser,IIIG. N.,beklaagde,eiser,IVG. G.,beklaagde,eiser,VA. V.,beklaagde,eiser,VIS. S.,beklaagde, aangehouden,eiser,VIIG. A. L.,beklaagde,eiseres,VIIIS. S., reeds vermeld,beklaagde, aangehouden,eiser,I. RECHTSPLEGING VOOR HET HOFDe cassatieberoepen I, II, III, IV, V…
Nr. P.24.1013.NI1. P. S.,beklaagde, aangehouden,2. G. G.,beklaagde,eisers,D. D. G.,beklaagde,eiser,IIIG. N.,beklaagde,eiser,IVG. G.,beklaagde,eiser,VA. V.,beklaagde,eiser,VIS. S.,beklaagde, aangehouden,eiser,VIIG. A. L.,beklaagde,eiseres,VIIIS. S., reeds vermeld,beklaagde, aangehouden,eiser,I. RECHTSPLEGING VOOR HET HOFDe cassatieberoepen I, II, III, IV, V…
Nr. P.24.1013.NI1. P. S.,beklaagde, aangehouden,2. G. G.,beklaagde,eisers,D. D. G.,beklaagde,eiser,IIIG. N.,beklaagde,eiser,IVG. G.,beklaagde,eiser,VA. V.,beklaagde,eiser,VIS. S.,beklaagde, aangehouden,eiser,VIIG. A. L.,beklaagde,eiseres,VIIIS. S., reeds vermeld,beklaagde, aangehouden,eiser,I. RECHTSPLEGING VOOR HET HOFDe cassatieberoepen I, II, III, IV, V…
Nr. P.24.1013.NI1. P. S.,beklaagde, aangehouden,2. G. G.,beklaagde,eisers,D. D. G.,beklaagde,eiser,IIIG. N.,beklaagde,eiser,IVG. G.,beklaagde,eiser,VA. V.,beklaagde,eiser,VIS. S.,beklaagde, aangehouden,eiser,VIIG. A. L.,beklaagde,eiseres,VIIIS. S., reeds vermeld,beklaagde, aangehouden,eiser,I. RECHTSPLEGING VOOR HET HOFDe cassatieberoepen I, II, III, IV, V…
Nr. P.24.1013.NI1. P. S.,beklaagde, aangehouden,2. G. G.,beklaagde,eisers,D. D. G.,beklaagde,eiser,IIIG. N.,beklaagde,eiser,IVG. G.,beklaagde,eiser,VA. V.,beklaagde,eiser,VIS. S.,beklaagde, aangehouden,eiser,VIIG. A. L.,beklaagde,eiseres,VIIIS. S., reeds vermeld,beklaagde, aangehouden,eiser,I. RECHTSPLEGING VOOR HET HOFDe cassatieberoepen I, II, III, IV, V…
Een lijfrente wordt in de rechtsleer omschreven als een rechtsverhouding krachtens welke een persoon aan een andere persoon verplicht is tot een periodieke uitkering van een geldbedrag, gedurende het leven…
Il. Beroepen vonnis Investeren in andermans woning verrijking zonder oorzaak waarbij de kosten de normale lasten in de huishouding overschrijden - verrijking zonder oorzaakWanneer de uitgaven van de ene feitelijke…
PrincipesDe vastgoedmakelaar heeft recht op commissieloon in dien de beoogde verkoopovereenkomst effectief tot stand komen ten gevolge van zijn tussenkomst De vastgoedmakelaar heeft recht op commissie wanneer de koop met…
T.D. t.\ P.W. en N.V. II. Feiten en vorderingen 1. Eiser voert aan dat hij, in de zomer van 2011, verschillende (telefonische) contacten heeft gehad met verweerders met betrekking tot…
E. t./ B. bvba( ... )Antecedenten1. Het geschil vindt zijn oorsprong in een overeenkomst van "verkoopstoelating - verhuring van diensten", door de partijen ondertekend op 2 juli 2010.1.1. Met deze…
Rechtspraak: • Hof van Cassatie, 1e Kamer 2 februari 2006, RW 2008-2009, 926 .... III. Beslissing van het Hof Beoordeling Eerste middel 1…
Elfri.be bestaat als site sinds 2003. Sinds 15 augustus 2018 werkt de site in haar nieuwste editie met Arc3c als uitgever. Nieuw is de https omgeving, het dynamisch karakter, web 3 .0 technologie, betere zoekmogelijkheden en een 40 tal nieuwe functies. De site wordt inhoudelijk voortdurend, lees dagelijks, aangepast en aangevuld met de recentste wetswijzigingen, nieuwe rechtspraak en nieuwe rechtsleer. Bijna alle rechtspraak die in België aandacht krijgt is terug te vinden op de elfri.be. Anders dan andere dure websites, hebben we een technologie uitgewerkt waarbij de gezochte informatie onmiddellijk wordt verschaft door een gewone vraagstelling in gewoon Nederlands, het weze op de site zelf, het weze gewoon in Google. Wij spreken uw taal en werken niet met onbegrijpelijke of onlogische boomstructuren die verwijzen naar documenten die ofwel niet relevant, ofwel niet kunnen gelezen worden. Om volledige informatie met bronnen, rechtsleer, rechtspraak en wetgeving, kan u een vrij goedkoop abonnement nemen (reeds mogelijk vanaf 1 maand)
In een procedure wordt principieel geoordeeld op basis van het gerechtsdossier zoals gestaafd middels stukken die door partijen worden neergelegd. De conclusies houden de middelen in tot ondersteuning van de eis…
Bronnen en referenties Bücherhexe (2007). Paul Watzlawick. Wikipedia die freie Enzyklopädie. Verkregen 04-02-2007 van http://de.wikipedia.org/wiki/Paul_Watzlawick ExplicitImplicity (2007). Paul Watzalwick. Wikipedia, the free encyclopedia. Verkregen 04-02-2007 van http://en.wikipedia.org/wiki/Paul_Watzlawick Auteur onbekend (2006). Uittreksel van ‘De…
Principieel is in toepassing van het WER een persoonlijk faillissement van een (ex) bestuurder (nieuwe naam voor zaakvoerder) mogelijk, los van het faillissement van de onderneming waarin deze optrad. Boek I…
Hoe kan men onroerende goederen verkrijgen door verkrijgende verjaring? voorwaarden: - een voortdurend bezit - een onafgebroken bezit - een openbaar bezit - een niet dubbelzinnig bezit - een bezit als eigenaar…
Artikel 213 Burgerlijk wetboek stelt: “Echtgenoten zijn jegens elkaar tot samenwoning verplicht, zij zijn elkaar getrouwheid, hulp en bijstand verschuldigd”. Deze bepaling werd opgenomen in Hoofdstuk VI Wederzijdse rechten en verplichtingen…
ONTLEDING LASTER ONDER DE GELDING VAN HET Sw. 1867 • Laster bestaat erin aan een persoon kwaadwillig een bepaald feit ten laste te leggen dat zijn eer kan krenken of hem…
De regels betreffende de foutaansprakelijkheid worden weergegeven in de artikelen 1382 en 1383 oud Burgerlijk Wetboek. Volgens deze artikelen dient degene die door zijn fout of nalatigheid aan een ander schade…
Een nietig verklaarde overeenkomst kan voor partijen geen grondslag van rechten en verplichtingen zijn. De nietige overeenkomst kan ook niet aan derden worden tegengeworpen. Bovendien werkt een nietige rechtshandeling terug…
Voorbeelden van beschikkingen: uittreksel uit het gerechtelijk wetboek: Art. 98. Wanneer een rechter wettig verhinderd is of er een plaats van rechter openstaat in een rechtbank van eerste aanleg of van koophandel…
Art. 474 Sw. 2024 (Inwerkintreding 8 april 2026) Verzwarende factoren van diefstal en afpersing stelt: “Bij de keuze van de straf of maatregel en de zwaarte ervan voor een in deze…
Nr. P.15.0880.N H J, inverdenkinggestelde, eiser, tegen H W, burgerlijke partij, verweerder. I. RECHTSPLEGING VOOR HET HOF Het cassatieberoep is gericht tegen het arrest van het hof van beroep te Gent…
Rechtspraak: • Raad van State,12e Kamer – 9 juni 2009, RW 2010-2011, 25: Samenvatting: Wanneer het bestuur voornemens is ten aanzien van een bestuurde een maatregel te nemen die hem op…
Bekom toegang tot alle informatie op deze website
Met een abonnement krijgt u toegang tot een schat aan bijkomende informatie (vaak elders niet te vinden), lezen van de volledige teksten zonder beperkingen, verwijzingen naar wetten, rechtspraak en wetten, antwoorden op nog meer vragen, opzoekingen allerhande mogelijkheid tot knippen, plakken, afdrukken, modellen, tips, trics, aandachtspunten professioneel gedeelte en zoveel meer.
Met een abonnement (vanaf 5,95 euro per maand) heeft u steeds een professionele juridische bibliotheek met 25.000 bijdragen ter beschikking
BVBA Advocatenkantoor Elfri De Neve
Stationsstraat 29 - 9700 Oudenaarde
voor afspraak 055/31.86.47
Fax: 055/31.14.03
U heeft geen toegang tot knippen, plakken, opslaan, printen, downloaden, raadpleging archief, sociaal netwerk, vacaturedienst slechts gedeeltelijke toegang tot deze pagina. Om hiervan gebruik te maken van deze functies en diensten dient u u een pro-abonnement te nemen. klik hier voor de verschillende formules
Share