Het waarom an de wet van 17 maart 2024 betreffende de termijnen en de sancties voor de verzekeringsprestaties
Schadegevallen worden in de praktijk soms traag afgehandeld. Dat zorgt voor frustratie bij verzekerden en benadeelden, en leidt ook tot veel klachten. Een belangrijk probleem was dat er lang geen algemeen wettelijk kader bestond dat voor alle verzekeringen duidelijk vastlegt binnen welke termijnen een verzekeraar moet handelen en welke sancties volgen als hij te laat is. Daarom is in de wet van 17 maart 2024 betreffende de termijnen en de sancties voor de verzekeringsprestaties en nieuwe wetgeving uitgewerkt die termijnen en sancties uitbreidt naar alle verzekeringsovereenkomsten, met als doel een snellere en correctere afhandeling te stimuleren.
Wat “alomvattend” betekent en wat niet
De nieuwe wetgeving geldt breed, maar ze maakt niet van alles één uniforme regeling. De wetgever heeft een aantal bestaande regimes behouden en tegelijk nieuwe regels ingevoerd voor verzekeringen die vroeger geen specifiek wettelijk kader hadden. Het resultaat is één groter geheel, maar opgebouwd uit verschillende deelregelingen die inhoudelijk wel dezelfde logica volgen.
Welke categorieën nu elk een eigen regeling hebben
Vandaag bestaan er meerdere afzonderlijke regelingen naargelang het type verzekering. Er blijven specifieke regels bestaan voor bepaalde klassieke domeinen, zoals de motorvoertuigen-aansprakelijkheid en bepaalde brandverzekeringen, en er zijn nieuwe regels toegevoegd voor aansprakelijkheidsverzekeringen buiten het verkeer, voor zaakverzekeringen buiten de “eenvoudige” brandverzekering, en voor een restgroep van andere verzekeringen. Daardoor is het systeem tegelijk uitgebreider én complexer dan één uniforme regeling zou zijn.
Wanneer de regels niet spelen
De termijnen en sancties zijn in principe bedoeld voor betalingen die de verzekeraar rechtstreeks aan de begunstigde moet doen. Waar de verzekeraar betaalt aan een gesubrogeerde derde, of binnen een afgesproken mechanisme waarbij een dienstverlener rechtstreeks wordt betaald, vallen de wettelijke termijnen en sancties buiten toepassing. Denk aan situaties waarin bijvoorbeeld een instelling, een andere verzekeraar, of een dienstverlener betaald wordt in plaats van de begunstigde zelf.
Eerste grote tweedeling: betwisting of geen betwisting
De wetgeving werkt bijna overal met dezelfde kernsplitsing. Ofwel betwist de verzekeraar de dekking, de aansprakelijkheid of de schade, ofwel betwist hij dat niet en gaat het vooral om betaling of om het begroten van de schade. Die tweedeling bepaalt welke termijnen starten te lopen en welke sancties mogelijk zijn.
Betwisting door de verzekeraar: antwoordplicht binnen drie maanden
Als de verzekeraar de vordering betwist, moet hij in de regel binnen drie maanden na het verzoek tot schadevergoeding een gemotiveerd antwoord geven over de punten die in het verzoek zijn opgenomen. Doet hij dat niet tijdig of niet gemotiveerd, dan volgt een eerste forfaitaire sanctie. Daarnaast kan de begunstigde na het verstrijken van die termijn een formele herinnering sturen. Blijft ook dan een tijdig antwoord uit, dan kan een bijkomende, zwaardere dagelijkse sanctie beginnen lopen tot er een gemotiveerd antwoord of een gemotiveerd voorstel komt.
Twee moeilijke zones: betwisting bij “eenvoudige” brandverzekering en bij levensverzekering
Voor bepaalde categorieën blijft onduidelijkheid bestaan over wat precies geldt wanneer de verzekeraar betwist. Bij bepaalde brandverzekeringen voor eenvoudige risico’s lijkt de regeling bij betwisting uitgesloten, waardoor de vraag rijst of men dan enkel terugvalt op het gewone recht (zoals interesten) of toch een andere categorie-regeling moet “bijpassen”. Ook bij levensverzekeringen is het minder duidelijk welke termijnen en sancties gelden wanneer de verzekeraar weigert of betwist, omdat de regels daar vooral vertrekken van een dossier dat volledig is en in principe tot uitbetaling moet leiden. Dit kan rechtsonzekerheid veroorzaken, net in situaties waarin de bescherming het meest nodig is.
Geen betwisting: betalingstermijnen en interestsancties
Wanneer de verzekeraar niet betwist dat er dekking is of dat er recht is op vergoeding, komen betalingstermijnen in beeld. Bij verschillende zaakverzekeringen is de betaling typisch gekoppeld aan het moment waarop het schadebedrag vastligt, bijvoorbeeld na expertise of na akkoord. In dat kader kan ook een regeling spelen wanneer partijen het niet eens raken over het bedrag en er experten worden aangesteld. Voor aansprakelijkheidsverzekeringen speelt vaak een betalingstermijn na aanvaarding van een voorstel door de benadeelde. Bij levensverzekeringen geldt doorgaans een termijn van één maand nadat alle vereiste documenten en informatie ontvangen zijn, met bijkomende informatieplichten voor de verzekeraar. Bij overschrijding volgen sancties die meestal werken via (verhoogde) interesten, met verschillen naargelang de categorie.
Voorschotten bij aansprakelijkheid en lichamelijke letsels
Wanneer aansprakelijkheid niet wordt betwist maar de schade nog niet volledig kan worden berekend, moet de aansprakelijkheidsverzekeraar binnen een bepaalde termijn een voorschot voorstellen. Bij lichamelijke letsels moet dat voorschot minstens betrekking hebben op evidente kosten en op bedragen die op basis van de reeds gekende gegevens zonder discussie verschuldigd zijn. De bedoeling is dat slachtoffers niet moeten wachten op de volledige eindafrekening om al noodzakelijke bedragen te ontvangen.
Eenvormige basisprincipes die overal terugkomen
Naast termijnen en sancties bevat de wetgeving ook algemene gedragsregels die in de verschillende categorieën terugkeren. Vragen van de verzekeraar om documenten en informatie moeten redelijk en relevant zijn. Een verzekeraar hoort geen documenten op te vragen die hij al heeft. Voorstellen tot voorschot of betaling mogen niet worden gekoppeld aan een (zelfs gedeeltelijke) finale kwijting. Dat beschermt de begunstigde tegen druk om te tekenen voor “afsluiting” terwijl de schade nog niet definitief vaststaat.
Opschorting van termijnen: wanneer vertraging niet aan de verzekeraar te wijten is
De wetgeving erkent dat termijnen soms niet haalbaar zijn door omstandigheden buiten de wil van de verzekeraar. Daarom bestaan er opschortingsgronden, maar die verschillen per categorie. Zo kan opschorting mogelijk zijn bij objectieve belemmeringen voor expertise of vaststelling, bij niet-naleving van contractuele verplichtingen door de verzekerde in bepaalde zaakverzekeringen, bij vermoedens van opzettelijke schade met een koppeling aan het strafdossier in specifieke gevallen, en bij uitzonderlijke situaties zoals natuurrampen waar een ministeriële verlenging kan spelen. In sommige contexten bestaat ook een minimale bedenktermijn waardoor termijnen pas na die periode verder lopen.
Wat dit in de praktijk kan betekenen
Het nieuwe kader wil verzekerden en benadeelden sterker beschermen tegen trage schadeafhandeling en wil tegelijk verzekeraars aanzetten tot duidelijke communicatie en tijdige betaling. Tegelijk is het systeem door de opdeling in meerdere categorieën niet eenvoudig. Bovendien blijven er op bepaalde punten onduidelijkheden bestaan, vooral wanneer een verzekeraar betwist in specifieke domeinen. Of het geheel effectief leidt tot sneller dossierbeheer zal uiteindelijk blijken uit de praktijk en de manier waarop de regels verder worden toegepast en geïnterpreteerd.
FAQ – Nieuwe regels over termijnen en sancties bij uitbetaling door verzekeraars (wet 17 maart 2024)
Waarover gaat deze wet?
Deze wet legt termijnen vast waarbinnen een verzekeraar moet reageren en betalen na een schadegeval. Als de verzekeraar te traag is, kunnen er automatische sancties volgen. Het doel is dat schadegevallen sneller en correcter worden afgehandeld.
Voor welke verzekeringen geldt dit?
De wet geldt breed, maar niet overal op dezelfde manier. Voor sommige verzekeringen bestaan aparte regels. In het algemeen geldt: als er geen speciale regeling is voor jouw soort verzekering, dan geldt de algemene regeling.
Vanaf wanneer geldt dit?
De wet geldt vanaf de eerste dag van de zesde maand na publicatie in het Belgisch Staatsblad. In de praktijk is ze bedoeld voor dossiers die vanaf die startdatum behandeld worden volgens de nieuwe regels.
Wat moet ik doen om de termijnen te laten lopen?
Je moet een duidelijk verzoek indienen bij je verzekeraar (of bij de verzekeraar van de tegenpartij bij aansprakelijkheid). Hoe vollediger je aanvraag, hoe moeilijker het is voor de verzekeraar om te zeggen dat hij nog niet kan reageren.
Wat als de verzekeraar zegt dat hij niet gaat betalen of twijfelt aan de dekking?
Dan is er “betwisting”. In dat geval moet de verzekeraar in principe binnen drie maanden een gemotiveerd antwoord geven op jouw aanvraag.
Wat als de verzekeraar niet antwoordt binnen drie maanden bij betwisting?
Dan kan de verzekeraar automatisch een forfaitair bedrag van 300 euro verschuldigd zijn aan jou (of aan de benadeelde). Dat bedrag kan jaarlijks geïndexeerd worden.
Kan ik méér doen als de verzekeraar daarna nog altijd treuzelt?
Ja. Als de drie maanden voorbij zijn, kan je een formele herinnering sturen (meestal aangetekend of via een gelijkwaardig systeem). Antwoordt de verzekeraar daarna nog altijd niet binnen de wettelijke korte termijn, dan kan er een bijkomende forfaitaire sanctie lopen van 300 euro per dag vertraging, tot er wel een gemotiveerd antwoord of voorstel komt.
Moet ik altijd een aangetekende brief sturen?
De wet spreekt over aangetekend of een gelijkgesteld middel. Aangetekend is het veiligst omdat je bewijs hebt van verzending. Als er later discussie is, is bewijs belangrijk.
Wat als de verzekeraar akkoord is om te betalen, maar hij betaalt te laat?
Dan speelt de betalingstermijn. In veel gevallen moeten vastgestelde bedragen binnen dertig dagen betaald worden. Als dat niet gebeurt, kan er automatisch interest lopen. In sommige situaties is die interest hoger dan de gewone wettelijke interest.
Wat betekent “vastgesteld bedrag”?
Dat is het moment waarop duidelijk is hoeveel er betaald moet worden. Dat kan bijvoorbeeld zijn na akkoord, na expertise, of nadat de schade officieel bepaald is.
Wat als alleen een deel van het bedrag al zeker is?
Dan moet de verzekeraar in veel gevallen minstens het “niet-betwiste” deel betalen binnen de betalingstermijn. Het idee is: geen volledige blokkering van alles omdat er discussie is over een deel.
Mag een verzekeraar mij laten tekenen dat alles definitief geregeld is om een voorschot te krijgen?
Nee. Voorstellen van voorschot mogen geen “kwijting voor saldo van rekening” bevatten, zelfs geen gedeeltelijke. Met andere woorden: een voorschot mag niet gekoppeld worden aan een document waarin jij verklaart dat je niets meer te vorderen hebt.
Mag de verzekeraar eindeloos documenten blijven opvragen?
Nee. Vragen om documenten en inlichtingen moeten redelijk en relevant zijn. De verzekeraar mag dus geen onnodige of overdreven vragen gebruiken om tijd te rekken.
Kan de verzekeraar de termijnen opschorten?
Soms wel. Als er redenen zijn buiten zijn wil (en buiten die van zijn medewerkers of aangestelden) die het onmogelijk maken om binnen de termijn te handelen, kan de termijn worden opgeschort. De verzekeraar moet jou dan wel schriftelijk duidelijk maken waarom.
Geldt dit ook als de verzekeraar niet aan mij betaalt, maar aan iemand anders?
Niet altijd. De wettelijke termijnen en sancties gelden vooral wanneer de verzekeraar rechtstreeks aan jou betaalt. Als de verzekeraar betaalt aan een gesubrogeerde derde of aan een dienstverlener via een afgesproken systeem, vallen deze specifieke sancties meestal buiten toepassing.
Wat is het verschil tussen mijn eigen verzekeraar en de verzekeraar van de tegenpartij?
Bij je eigen verzekering gaat het vaak over “dekking” en “uitbetaling van jouw prestatie”. Bij de verzekeraar van de tegenpartij gaat het over “aansprakelijkheid” en “vergoeding aan het slachtoffer”. In aansprakelijkheidsdossiers bestaan ook regels over een voorstel binnen drie maanden en over voorschotten, vooral bij lichamelijke schade.
Wat kan ik concreet doen als mijn dossier vastzit?
Schrijf een duidelijke brief of mail met jouw vraag, voeg bewijsstukken toe en vraag een gemotiveerd standpunt. Als er na drie maanden bij betwisting nog geen gemotiveerd antwoord is, stuur een formele herinnering met bewijs van verzending. Bewaar alle communicatie en data.
Vervangt dit een klacht of een rechtszaak?
Nee. Dit zijn wettelijke termijnen en sancties die druk kunnen zetten, maar soms blijft bijkomende actie nodig: bijvoorbeeld een klacht bij de Ombudsman of een gerechtelijke procedure als er inhoudelijk geen akkoord komt.
Is dit automatisch geld voor mij, of moet ik erom vragen?
Sommige sancties ontstaan “van rechtswege”, maar in de praktijk moet je ze vaak wel expliciet inroepen of opeisen, zeker als de verzekeraar ze niet spontaan toepast. Een herinnering sturen is bovendien nodig om de dagelijkse forfaitaire sanctie te laten beginnen lopen.
Waar moet ik vooral op letten?
Let op drie dingen: de datum waarop je jouw verzoek indient, of de verzekeraar betwist of niet, en of je na drie maanden tijdig een formele herinnering hebt gestuurd als er geen gemotiveerd antwoord kwam.
Nuttige modellen als abonnee op deze site:
Verder in deze bijdrage treft u in dit artikel als ingelogd abonnee op ons site 4 direct inzetbare sjablonen aan die ontworpen zijn om dossiers sneller te laten bewegen, zonder overbodige discussies en met maximale bewijskracht. Elk sjabloon is kort, strak en procedureklaar, zodat het tegelijk werkt als drukmiddel én als fundament voor een latere procedure.
Je krijgt een eerste verzoek dat de termijnen “doet lopen”, een herinnering die de forfaitaire sancties activeert, een ingebrekestelling die interesten afdwingt, en een extra sjabloon dat in de praktijk vaak het meeste effect heeft: onmiddellijke betaling van het niet-betwiste deel, gekoppeld aan een harde planning voor expertise. Kortom: vier brieven die een stilstaand dossier weer in beweging zetten.