Naast het wettelijk stelsel biedt het ingevolge de wet van 22 juli 2018 hervormde huwelijksvermogensrecht ook ruimte voor echtgenoten die kiezen voor een conventioneel gemeenschapsstelsel. In tegenstelling tot het wettelijke stelsel, dat van toepassing is bij gebrek aan huwelijkscontract, wordt het conventioneel stelsel expliciet overeengekomen bij notariële akte. De hervorming van 2018 heeft het regelgevend kader verduidelijkt, met respect voor de contractvrijheid en tegelijk oog voor de grenzen van rechtvaardigheid en openbare orde.
Contractvrijheid, maar binnen grenzen
De basisregel is dat echtgenoten in hun huwelijkscontract vrij zijn om het gemeenschappelijk vermogen ruimer of beperkter te omschrijven dan in het wettelijke stelsel. Zo kunnen zij bijvoorbeeld inkomsten uit eigen goederen, inkomsten uit arbeid of zelfs onroerende goederen tot de gemeenschap rekenen, ook al zouden die volgens het wettelijke stelsel eigen blijven.
Die contractvrijheid is echter niet absoluut. De wet verbiedt clausules die indruisen tegen de dwingende regels van het huwelijksvermogensrecht, zoals de bescherming van de gezinswoning of het verbod op zuiver potestatieve bepalingen. Ook clausules die leiden tot kennelijk onevenwichtige of onrechtvaardige gevolgen kunnen buiten toepassing worden verklaard door de rechter.
Stelselmenging als techniek
Het conventioneel gemeenschapsstelsel wordt vaak toegepast als gemengd stelsel, waarbij naast een gemeenschappelijk vermogen ook twee eigen vermogens behouden blijven. Het contract bepaalt dan welke vermogensbestanddelen tot welk vermogen behoren, hoe inkomsten worden toegewezen, en hoe schulden worden gedragen. Zo kunnen echtgenoten kiezen om bepaalde professionele activa buiten de gemeenschap te houden of om alle inkomsten ongeacht oorsprong te gemeen te maken.
Deze flexibiliteit laat toe om het stelsel af te stemmen op specifieke familiale, professionele of patrimoniale noden. Vooral zelfstandigen en ondernemers kiezen vaak voor een conventioneel stelsel waarbij hun beroepsgoederen of aandelen eigen blijven, terwijl de rest van het vermogen gemeenschappelijk wordt beheerd.
Vergoedingsregels bij afwijking
Wanneer het conventionele stelsel afwijkt van het wettelijk stelsel, kunnen vergoedingsrechten ontstaan tussen de massa’s. De hervorming voorziet uitdrukkelijk dat de regels van titel en waarde, en de vergoeding bij vermogensverschuivingen, ook van toepassing zijn in conventionele gemeenschapsstelsels, tenzij anders overeengekomen.
Partijen kunnen dus contractueel vergoedingsregels uitsluiten, beperken of uitbreiden, zolang die niet in strijd zijn met dwingend recht. De notaris heeft hierbij een belangrijke informatieplicht en moet waken over de coherentie van het contract.
Onderscheid met algehele gemeenschap
Een conventioneel gemeenschapsstelsel verschilt van het algeheel gemeenschapsstelsel, waarin alle roerende en onroerende goederen – ongeacht oorsprong – gemeenschappelijk zijn. Dit is een uitzonderlijk stelsel, dat volledige vermogensversmelting inhoudt. In de praktijk komt dit weinig voor, gezien de zware implicaties bij overlijden of echtscheiding. De hervorming laat dit stelsel ongewijzigd, maar benadrukt het belang van goede voorlichting en contractuele precisie.
Beheer en beschikking: regels kunnen worden aangepast
De echtgenoten mogen ook de regels inzake beheer, gebruik en beschikking over het gemeenschappelijk vermogen contractueel wijzigen. Zij kunnen bijvoorbeeld bepalen dat beide echtgenoten samen moeten instemmen met de verkoop van roerend goed of dat één echtgenoot uitsluitend het beheer waarneemt over bepaalde activa. Toch blijven sommige beschermingsregels dwingend, zoals het verbod om zonder toestemming de gezinswoning te vervreemden.
Besluit
Het conventioneel gemeenschapsstelsel biedt een flexibel kader om het huwelijksvermogen af te stemmen op de eigen noden en prioriteiten van de echtgenoten. De hervorming verduidelijkt de verhouding tussen contractuele vrijheid en wettelijke waarborgen, en versterkt zo de rol van het huwelijkscontract als instrument van vermogensplanning en evenwicht. Mits goede begeleiding en duidelijke redactie kan het conventioneel stelsel een evenwichtige oplossing bieden die recht doet aan zowel persoonlijke autonomie als onderlinge solidariteit.
%MCEPASTEBIN%