Waarom luchtkwaliteit juridisch zo zwaar weegt
De bescherming van de gezondheid en de bescherming van een gezond leefmilieu behoren tot de kern van wat de overheid moet waarborgen. Luchtvervuiling is daarbij geen randthema. Schadelijke stoffen in de lucht raken rechtstreeks aan de menselijke gezondheid. Daarom is het vermijden, voorkomen of verminderen van luchtverontreiniging van bijzonder belang wanneer de overheid regels maakt of wijzigt.
De standstillregel: bescherming mag niet zomaar achteruitgaan
Wanneer er al regels bestaan die gezondheid en leefmilieu beschermen, mag de wetgever die bescherming niet in belangrijke mate verminderen zonder een redelijke uitleg die de achteruitgang kan dragen. Die verplichting betekent dat men niet zomaar een stap terug mag zetten. Wie het beschermingsniveau verlaagt, moet kunnen aantonen waarom dat nodig is en waarom het verantwoord is.
Uitstel dat in de praktijk een versoepeling wordt
In dit dossier ging het niet om een kleine technische aanpassing. Door een wijziging werd opnieuw toegestaan dat voertuigen die sinds een bepaalde datum niet meer in een lage-emissiezone mochten rijden, toch opnieuw toegang kregen, en dat gedurende twee jaar. Het ging om categorieën voertuigen die volgens de vastgestelde regeling niet langer toegelaten waren, maar door het uitstel weer mochten rijden in de zone.
Waarom twee jaar uitstel een grote achteruitgang kan zijn
Oudere voertuigen zijn ook de meest vervuilende voertuigen. Wie die voertuigen opnieuw toelaat, aanvaardt dat er gedurende een aanzienlijke periode méér vervuiling in de lucht komt dan onder het bestaande beschermingsniveau het geval zou zijn. Een uitstel van een erkend doeltreffende maatregel ter verbetering van de luchtkwaliteit kan, zelfs wanneer het in tijd beperkt lijkt, leiden tot een merkbare verslechtering van de gezondheidstoestand van mensen die al zwaar lijden onder luchtverontreiniging op het betrokken grondgebied. Precies omdat de maatregel bedoeld is om schadelijke effecten te verminderen, weegt het tijdelijke stopzetten of verzwakken ervan zwaar door.
De rol van wetenschap en context bij de beoordeling
De vaststelling dat luchtverontreiniging negatieve gezondheidseffecten heeft, weegt mee in de beoordeling van de ernst van een beleidsmatige achteruitgang. Daarbij wordt vooral gewezen op kwetsbare groepen, waaronder kinderen. Tegen die achtergrond krijgt een beleidskeuze die de uitstoot opnieuw verhoogt extra gewicht: wat op papier “tijdelijk” heet, kan in de realiteit voor kwetsbare personen een aanzienlijke gezondheidsimpact hebben.
Sociale argumenten zijn belangrijk, maar moeten kloppen en passen
De verantwoording voor het uitstel werd onder meer gezocht in de bescherming van gezinnen met een laag inkomen en van bepaalde beroepsgroepen die een voertuig nodig hebben. Zulke motieven kunnen op zichzelf relevant zijn. Maar dan moet duidelijk worden gemaakt dat de gekozen maatregel echt nodig is, dat ze doelmatig is, en dat ze steunt op concrete elementen. Als men beweert dat net de te beschermen groepen vooral de oudste voertuigen bezitten, moet dat onderbouwd worden. Als men stelt dat een overstap onhaalbaar is, moet de omvang van het probleem duidelijk worden gemaakt.
Waarom een algemene versoepeling moeilijk te verantwoorden is
Een belangrijke zwakte van de maatregel is dat het uitstel algemeen werkt en niet gericht is op specifieke groepen. Daardoor krijgen zeer veel mensen opnieuw toegang met vervuilende voertuigen, ook wanneer zij niet tot de kwetsbare of te beschermen categorie behoren. Het gevolg is dat de extra uitstoot juist ook terechtkomt bij mensen die men zegt te willen beschermen, omdat zij vaak het meest blootgesteld zijn aan luchtverontreiniging en de gezondheidsgevolgen ervan. Een algemene versoepeling kan dan een maatregel worden die het probleem vergroot in plaats van het te verlichten.
Bestaande flexibiliteit weegt mee
Bij de beoordeling speelt ook mee dat de bestaande regeling al mechanismen bevatte die het gebruik van voertuigen in bijzondere omstandigheden konden opvangen. Er waren mogelijkheden om uitzonderingen te krijgen volgens aard, type en gebruik van het voertuig en volgens sociaal-economische criteria, en er bestond ook een systeem dat beperkte toegang kon toelaten. Wanneer zulke instrumenten al bestaan, wordt het moeilijker om een brede versoepeling te verantwoorden als enige of noodzakelijke oplossing.
Waarom afstemming met andere regio’s geen doorslag geeft
Dat andere regio’s hun beleid wijzigen, kan op zichzelf niet volstaan om een aanzienlijke achteruitgang van bescherming te verantwoorden. Ook wordt niet automatisch aangenomen dat een strenger beleid zonder uitstel zou leiden tot economische afzondering. Zonder concrete onderbouwing blijft dat een stelling die de vermindering van bescherming niet kan dragen.
De kernuitkomst: een aanzienlijke achteruitgang zonder redelijke verantwoording
Wanneer een maatregel ertoe leidt dat oudere, meer vervuilende voertuigen gedurende twee jaar opnieuw worden toegelaten, gaat het om een aanzienlijke vermindering van het beschermingsniveau van gezondheid en leefmilieu. Als de aangevoerde redenen onvoldoende onderbouwd zijn, te algemeen blijven of niet doelgericht worden vertaald in passende maatregelen, dan is de achteruitgang niet redelijk verantwoord. Daarmee botst de maatregel op de grens die volgt uit het vereiste dat bescherming niet wezenlijk mag worden teruggeschroefd zonder stevige rechtvaardiging.
De lage-emissiezone en het geplande tijdschema
Share
