Bewindsclausule als last bij een legaat
Een erflater kan aan een legaat een last koppelen die het beheer of de beschikking over het gelegateerde vermogen modaliseert. Een bewindsclausule wordt daarbij vaak voorgesteld als een beschermingsmechanisme: het vermogen komt toe aan de begunstigde, maar het beheer wordt (tijdelijk) toevertrouwd aan een derde.
Die vrijheid is evenwel niet onbeperkt. De clausule moet verenigbaar blijven met regels van dwingend recht en met fundamentele uitgangspunten van het personen- en familierecht. Zodra de clausule neerkomt op het ontnemen van wettelijke bevoegdheden die de wet uitdrukkelijk aan bepaalde personen toekent, of zodra zij een niet-wettelijke onbekwaamheid creëert, overschrijdt zij de grenzen van het toelaatbare.
Minderjarigheid: ontneming van het ouderlijk beheersrecht is niet vrij beschikbaar
Tijdens de minderjarigheid wordt het vermogen van een kind in beginsel beheerd binnen het wettelijk kader van het ouderlijk gezag. Binnen dat kader moet een onderscheid worden gemaakt tussen enerzijds het ouderlijk vruchtgenot (dat in bepaalde omstandigheden kan worden beperkt of ontnomen wanneer de wet dat toelaat) en anderzijds het ouderlijk beheersrecht (het recht om het vermogen van het minderjarige kind te besturen als onderdeel van het ouderlijk gezag).
Wanneer een testamentaire bewindsclausule het beheer van aan het kind toekomende goederen exclusief bij een derde legt en daarmee het ouderlijk beheersrecht uitsluit, botst zij met dwingendrechtelijke regels. Het gaat dan niet om een facultatieve regeling die men contractueel kan omzeilen, maar om een wettelijke bevoegdheid die niet via een testament kan worden weggenomen. Dat de verkrijging van het legaat in theorie kan worden aanvaard of verworpen, verandert niets aan het dwingendrechtelijk karakter van het ouderlijk beheersrecht.
De abstracte regel is dus dat een bewindsclausule die tijdens de minderjarigheid het wettelijk beheer van de ouder uitschakelt, principieel ontoelaatbaar is, tenzij de wet uitdrukkelijk een uitzondering voorziet.
Meerderjarigheid: geen extralegale handelingsonbekwaamheid voor bekwame volwassenen
Voor de periode na de meerderjarigheid gelden andere uitgangspunten. Het privaatrecht vertrekt van de principiële handelingsbekwaamheid: een meerderjarige, bekwame persoon oefent zijn rechten zelf uit en beschikt vrij over zijn vermogen. Beperkingen op die handelingsbekwaamheid zijn uitzonderlijk en worden uitsluitend door de wetgever ingevoerd.
Een testamentaire clausule die een meerderjarige, bekwame verkrijger verplicht om het beheer en de beschikking over gelegateerde goederen gedurende een bepaalde periode af te staan aan een derde, kan worden opgevat als het creëren van een extralegale voogdij of een extralegal bewind. Zij legt dan, onder de vorm van een last, een onbekwaamheid op die het wettelijke systeem niet kent.
Dat een meerderjarige kan kiezen om een legaat met een dergelijke last al dan niet te aanvaarden, neutraliseert dit probleem niet. Het kernpunt is dat men niet via een testament kan bereiken wat neerkomt op een niet-wettelijke beperking van de handelingsbekwaamheid van een bekwame volwassene. In abstracto is een bewindsclausule die na de meerderjarigheid een verplicht, exclusief beheer door een derde oplegt, daarom in belangrijke mate kwetsbaar.
Sanctie: de onwettige last valt weg, de beschikking blijft
Wanneer een testamentaire last of voorwaarde strijdig is met dwingend recht, is de klassieke benadering dat niet de gehele beschikking noodzakelijk wegvalt, maar wel het onwettige beding zelf. Met andere woorden: de verkrijging blijft bestaan, maar de onwettige last wordt geacht niet geschreven te zijn. Dit zorgt ervoor dat het legaat “gezuiverd” blijft bestaan, zonder de verboden modaliteit.
Belangrijk is dat deze techniek niet enkel speelt bij uitdrukkelijk als “voorwaarde” omschreven bepalingen, maar ook kan worden toegepast op testamentaire “lasten” die functioneel dezelfde rol spelen.
Testamentaire strafbedingen: principiële geldigheid en vereiste koppeling
Een testamentair strafbeding is in beginsel mogelijk: de erflater kan aan een beschikking een last koppelen die ertoe strekt betwistingen te ontmoedigen, bijvoorbeeld door te bepalen dat een begunstigde bij betwisting herleid wordt tot een beperkter aandeel. Ook hier geldt een grens: het strafbeding mag niet dienen om de naleving van een onwettige of met dwingend recht strijdige hoofdbeschikking af te dwingen.
Het cruciale criterium is de koppeling. Indien het strafbeding de uitvoering van een onwettige clausule moet verzekeren, deelt het strafbeding het lot van die clausule en wordt het eveneens voor niet geschreven gehouden. Maar wanneer het strafbeding duidelijk verbonden is aan een andere, op zichzelf geldige hoofdbeschikking, kan het zelfstandig blijven bestaan, zelfs als elders in hetzelfde testament een afzonderlijke clausule wegvalt wegens strijd met dwingend recht.
Abstract geformuleerd: de aantasting of neutralisering van een testamentair beding wegens onwettigheid “besmet” niet automatisch alle andere clausules van het testament. Enkel wat juridisch en functioneel aan elkaar verbonden is, valt samen.
Prealabele beslechting bij vereffening-verdeling: wanneer de rechter vroeg moet ingrijpen
In het kader van een gerechtelijke vereffening-verdeling kan een geschilpunt over de toepassing van een strafbeding of de geldigheid van een clausule zo centraal zijn dat het de verdere werkzaamheden onmiddellijk verhindert. In die situatie is een voorafgaande rechterlijke beslissing aangewezen. De leidraad is praktisch: wanneer zonder beslissing het verdere traject inhoudelijk geblokkeerd raakt, dringt een prealabele beslechting zich op. Wanneer de discussie vooral de concrete vermogensrechtelijke uitwerking betreft, kan die beoordeling in een later stadium en binnen het normale verloop van de vereffening plaatsvinden.
Samengevat
Een bewindsclausule in een testament botst met grenzen die verschillend uitwerken naargelang de begunstigde minderjarig dan wel meerderjarig en bekwaam is. Tijdens de minderjarigheid is uitschakeling van het wettelijke ouderlijk beheersrecht principieel ontoelaatbaar. Tijdens de meerderjarigheid is het opleggen van verplicht derdenbeheer kwetsbaar wanneer het neerkomt op een extralegale onbekwaamheid. De gebruikelijke sanctie is dat de onwettige last of voorwaarde wordt geacht niet geschreven te zijn, terwijl de onderliggende verkrijging blijft bestaan. Testamentaire strafbedingen kunnen standhouden, maar enkel voor zover zij niet de naleving van een onwettige clausule beogen en voldoende autonoom verbonden zijn met een geldige hoofdbeschikking.
FAQ – Bewindsclausules en strafbedingen in testamenten
Wat is een bewindsclausule in een testament?
Een bewindsclausule is een bepaling waarbij de erflater aan een legaat of erfdeel een last koppelt: de begunstigde krijgt de goederen, maar het beheer (en soms ook de beschikking) wordt tijdelijk toevertrouwd aan een derde (de bewindvoerder).
Waarom gebruiken mensen zo’n clausule?
Meestal om bescherming te bieden: vermijden dat een jonge erfgenaam het vermogen te snel uitgeeft, of om het vermogen te vrijwaren tegen externe risico’s (druk van derden, schulden, beïnvloeding).
Is een bewindsclausule altijd geldig?
Neen. De geldigheid hangt af van de concrete inhoud en vooral van de vraag of de clausule botst met regels van dwingend recht of met fundamentele beginselen (zoals ouderlijk gezag of handelingsbekwaamheid).
Kan men het beheer over goederen van een minderjarig kind via testament aan iemand anders geven?
Dat is juridisch zeer risicovol. Het ouderlijk beheersrecht (beheer als onderdeel van het ouderlijk gezag) wordt doorgaans als dwingend beschouwd. Een testament kan dus niet zomaar bepalen dat een derde exclusief het beheer voert en de ouder wordt uitgesloten.
Kan een testament het ouderlijk vruchtgenot beperken of ontnemen?
Dat kan in bepaalde gevallen wel wanneer de wet daarvoor ruimte laat. Maar dat is iets anders dan het ouderlijk beheersrecht: vruchtgenot en beheer zijn niet identiek.
Kan een bewindsclausule ook gelden tijdens de meerderjarigheid (bv. tot 25 jaar)?
Ook dat is problematisch wanneer het bewind neerkomt op een verplichte beperking van het beheer en de beschikking door een meerderjarige die volledig handelingsbekwaam is. Het uitgangspunt is: meerderjarigen zijn bekwaam en uitzonderingen daarop moeten in de wet staan.
Waarom is bewind na 18 jaar juridisch gevoelig?
Omdat men daarmee in feite een “extralegale” onbekwaamheid creëert: de meerderjarige kan niet vrij en zelfstandig over zijn goederen beschikken, terwijl de wet dit enkel toelaat in specifieke wettelijke beschermingsregimes.
Maar als de meerderjarige vrij kan kiezen om het legaat al dan niet te aanvaarden, is het dan niet oké?
Niet noodzakelijk. Het feit dat men “kan weigeren” maakt niet automatisch een verboden last geldig. Een testament mag geen constructie opleggen die strijdig is met dwingende principes van handelingsbekwaamheid.
Wat is de sanctie als de bewindsclausule onwettig is?
In de regel wordt niet het legaat zelf vernietigd. De klassieke sanctie is dat de bewindsclausule (als last/voorwaarde) “voor niet geschreven” wordt gehouden, zodat de begunstigde de goederen verkrijgt zonder die last.
Betekent ‘voor niet geschreven’ hetzelfde als nietigheid?
Het effect is verwant, maar juridisch is het een specifieke techniek: het beding wordt genegeerd alsof het nooit heeft bestaan, terwijl de rest van de testamentaire beschikking zoveel mogelijk overeind blijft.
Kan een erflater dan helemaal niets doen om een erfgenaam te beschermen?
Er bestaan alternatieven in vermogensplanning, maar die moeten zeer zorgvuldig worden opgezet en mogen niet in strijd komen met dwingend recht. Het is dus vaak maatwerk met notaris/advocaat.
Wat is een testamentair strafbeding?
Dat is een clausule die aan een erfgenaam of legataris een nadeel oplegt als die persoon het testament aanvecht of zich niet conformeert aan een bepaalde last (bv. herleiding tot reserve, verlies van voordelen).
Zijn testamentaire strafbedingen geldig?
In principe wel, zolang ze niet strijdig zijn met openbare orde of dwingend recht.
Kan een strafbeding worden toegepast als een ander onderdeel van het testament ongeldig blijkt?
Dat hangt af van de koppeling. Als het strafbeding bedoeld is om net die onwettige clausule af te dwingen, valt het mee. Maar als het strafbeding duidelijk verbonden is aan een ander, geldig onderdeel van het testament, kan het zelfstandig blijven gelden.
Is een testament “één blok” (alles geldig of alles ongeldig)?
Neen. Testamenten zijn vaak samengesteld uit autonome clausules. Een onwettige bepaling besmet niet automatisch alle andere bepalingen.
Wanneer moet een rechter een geschil over strafbedingen of clausules vooraf beslissen in vereffening-verdeling?
Wanneer het geschil een kernpunt is dat de vereffening-verdeling onmiddellijk kan blokkeren. Dan is een prealabele beslechting praktisch noodzakelijk.
Wat is de belangrijkste les voor de praktijk?
Wie een bewindsclausule wil, moet vermijden dat ze (1) het ouderlijk beheer uitschakelt tijdens minderjarigheid of (2) een meerderjarige bekwaam persoon extralegaal onbekwaam maakt. En wie een strafbeding wil, moet zorgen dat het juridisch netjes wordt gekoppeld aan een geldige hoofdbeschikking.
Opgelet: Deze tekst omvat slechts een gedeeltelijke inhoud
Word ook lid en lees onbeperkt alle bijdragen.
Nv A.S.L. t/ Nv I., E.V., I.M. en A.V. I. Rechtspleging voor het Hof Het cassatieberoep is gericht tegen een arrest van het Hof van Beroep te Antwerpen van 2 maart 2017. ... III. Beslissing…
In de zaak van: De heer J.D. q.q., advocaat te (…), handelend in zijn hoedanigheid van curator van het faillissement van de BV B., met zetel te (…), ingeschreven in…
B. bv, met zetel te 9000 Gent, ...eiseres,tegenR. bv, met zetel te 2580 Putte, verweerster,I. RECHTSPLEGING VOOR HET HOFHet cassatieberoep is gericht tegen het arrest van het hof van beroep te…
Men is niet alleen verbonden door verbintenissen die men zelf aangaat, maar ook voor verbintenissen die aangegaan zijn middels geldige vertegenwoordiging of mandaat. Toch kan men ook gehouden zijn…
AIR SERVICE LIEGE nv, met zetel te 3500 Hasselt, Voogdijstraat 29, eiseres, tegen 1. ING nv, met zetel te 1000 Brussel, Marnixlaan 24, 2.a. E.V. 2.b. I.M. 2.c. A.V. verweerders, I. RECHTSPLEGING VOOR HET HOF Het cassatieberoep is gericht…
Arrest nr. 119/2016 Onderwerp van de prejudiciële vragen Bij arrest van 27 mei 2015 (…) heeft het Arbeidshof te Antwerpen, afdeling Antwerpen, de volgende prejudiciële vragen gesteld: “1. Schendt art. 464/1, § 8…
OPINIE(deze tekst is een persoonlijke overtuiging van Advocaat Elfri De Neve)In een aantal gevallen kan een collectieve schuldenregeling mensen met schuldoverlast helpen. Toch kent deze wetgeving geen onverdeeld succes en krijgt ze…
Tekst arrest (O.B. / OCMW Sint-Andries) ( ... ) 1. Relevante gegevens. Appellante( ... ) werd tot de procedure collectieve schuldbemiddeling toegelaten bij beschikking van 19 maart 2001. Op 29 oktober 2001 werd door de…
Parafrase arrest 1. De antecedenten en de vorderingen 1. Op 2 januari 2020 werd BV(BA) M.K. failliet verklaard. NV M.I. was zaakvoerder van M.K. van bij diens oprichting in 2009 (onder de…
Z.L. t/ G.C.V. D. ... 2. Samenvatting van de vorderingen en standpunten van de partijen Eiser verhuurt aan verweerster een handelshuis gelegen te Aalst (...) ingevolge een handelshuurovereenkomst die inging op 1 april 2017. 2.1…
F.B. t/ W.D. Motivering ... III. Beoordeling A. Voorafgaandelijk Dhr. B. vordert op hoofdeis de ontbinding van de huurovereenkomst ten laste van dhr. D. Dhr. D. vordert op tegenvordering in hoofdorde de nietigverklaring van de…
X t/ Y ... De appellante en haar zus, de eerste geïntimeerde, zijn de kinderen van de de cuius (DC). De tweede en derde geïntimeerden, zijn de kleinkinderen van de DC en de kinderen van eerste…
Arrest nr. 262.447 ... Beoordeling 6. Artikel 26 van de wet van 17 juni 2013 «betreffende de motivering, de informatie en de rechtsmiddelen inzake overheidsopdrachten en bepaalde opdrachten voor werken, leveringen, diensten en concessies» (hierna: wet…
NV Proximus t/ NV DCA I. Rechtspleging voor het Hof Het cassatieberoep is gericht tegen het arrest van het hof van beroep te Brussel van 18 november 2024. ... III. Beslissing van het Hof Beoordeling 1. Krachtens…
Arrest I. Rechtspleging voor het Hof Het cassatieberoep is gericht tegen het vonnis in hoger beroep van de rechtbank van eerste aanleg West-Vlaanderen, afdeling Brugge, van 3 april 2024. ... III. Beslissing van het Hof Beoordeling 1…
Beroepsinstituut van vastgoedmakelaars t/ B. I. Rechtspleging voor het Hof Het cassatieberoep is gericht tegen de beslissing van de Nederlandstalige kamer van beroep van het Beroepsinstituut van vastgoedmakelaars van 17 december 2024. ... III. Beslissing…
C. t/ Beroepsinstituut van vastgoedmakelaars I. Rechtspleging voor het Hof Het cassatieberoep is gericht tegen de beslissing van de Nederlandstalige kamer van beroep van het Beroepsinstituut van vastgoedmakelaars van 19 april 2023. ... III. Beslissing…
C. t/ Beroepsinstituut van vastgoedmakelaars I. Rechtspleging voor het Hof Het cassatieberoep is gericht tegen de beslissing van de Nederlandstalige kamer van beroep van het Beroepsinstituut van vastgoedmakelaars van 19 april 2023. ... III. Beslissing…
... - B - B.1.1. De prejudiciële vraag heeft betrekking op artikel XX.107, § 1, van het Wetboek van economisch recht dat bepaalt: «Het vonnis van faillietverklaring en het latere vonnis dat de staking van betaling vaststelt…
Rechtspraak: • Hof van Cassatie, 1e Kamer – 24 november 2006, RW 2009-2010, 954 I. Rechtspleging voor het Hof Het cassatieberoep is gericht tegen een vonnis, op 22 maart 2004 in hoger beroep gewezen…
Toelichting: De referendarissen bij de rechterlijke orde: schets van hun statuut, opdracht en deontologie Carl DE BUSSCHERE, RW 2012-2013, 562 Inhoud: I. Schets van het statuut van de referendarissen bij de rechterlijke orde A…
Nieuw Burgerlijk WetboekDe preferentiële toewijzing wordt geregeld door artikel 2.3.13 NBWWanneer het huwelijksvermogensstelsel eindigt door het overlijden van een van de echtgenoten, kan de langstlevende, tegen opleg indien daartoe grond…
Een lijfrente wordt in de rechtsleer omschreven als een rechtsverhouding krachtens welke een persoon aan een andere persoon verplicht is tot een periodieke uitkering van een geldbedrag, gedurende het leven…
Il. Beroepen vonnis Investeren in andermans woning verrijking zonder oorzaak waarbij de kosten de normale lasten in de huishouding overschrijden - verrijking zonder oorzaakWanneer de uitgaven van de ene feitelijke…
PrincipesDe vastgoedmakelaar heeft recht op commissieloon in dien de beoogde verkoopovereenkomst effectief tot stand komen ten gevolge van zijn tussenkomst De vastgoedmakelaar heeft recht op commissie wanneer de koop met…
T.D. t.\ P.W. en N.V. II. Feiten en vorderingen 1. Eiser voert aan dat hij, in de zomer van 2011, verschillende (telefonische) contacten heeft gehad met verweerders met betrekking tot…
E. t./ B. bvba( ... )Antecedenten1. Het geschil vindt zijn oorsprong in een overeenkomst van "verkoopstoelating - verhuring van diensten", door de partijen ondertekend op 2 juli 2010.1.1. Met deze…
Rechtspraak: • Hof van Cassatie, 1e Kamer 2 februari 2006, RW 2008-2009, 926 .... III. Beslissing van het Hof Beoordeling Eerste middel 1…
Elfri.be bestaat als site sinds 2003. Sinds 15 augustus 2018 werkt de site in haar nieuwste editie met Arc3c als uitgever. Nieuw is de https omgeving, het dynamisch karakter, web 3 .0 technologie, betere zoekmogelijkheden en een 40 tal nieuwe functies. De site wordt inhoudelijk voortdurend, lees dagelijks, aangepast en aangevuld met de recentste wetswijzigingen, nieuwe rechtspraak en nieuwe rechtsleer. Bijna alle rechtspraak die in België aandacht krijgt is terug te vinden op de elfri.be. Anders dan andere dure websites, hebben we een technologie uitgewerkt waarbij de gezochte informatie onmiddellijk wordt verschaft door een gewone vraagstelling in gewoon Nederlands, het weze op de site zelf, het weze gewoon in Google. Wij spreken uw taal en werken niet met onbegrijpelijke of onlogische boomstructuren die verwijzen naar documenten die ofwel niet relevant, ofwel niet kunnen gelezen worden. Om volledige informatie met bronnen, rechtsleer, rechtspraak en wetgeving, kan u een vrij goedkoop abonnement nemen (reeds mogelijk vanaf 1 maand)
In een procedure wordt principieel geoordeeld op basis van het gerechtsdossier zoals gestaafd middels stukken die door partijen worden neergelegd. De conclusies houden de middelen in tot ondersteuning van de eis…
Bronnen en referenties Bücherhexe (2007). Paul Watzlawick. Wikipedia die freie Enzyklopädie. Verkregen 04-02-2007 van http://de.wikipedia.org/wiki/Paul_Watzlawick ExplicitImplicity (2007). Paul Watzalwick. Wikipedia, the free encyclopedia. Verkregen 04-02-2007 van http://en.wikipedia.org/wiki/Paul_Watzlawick Auteur onbekend (2006). Uittreksel van ‘De…
Principieel is in toepassing van het WER een persoonlijk faillissement van een (ex) bestuurder (nieuwe naam voor zaakvoerder) mogelijk, los van het faillissement van de onderneming waarin deze optrad. Boek I…
Hoe kan men onroerende goederen verkrijgen door verkrijgende verjaring? voorwaarden: - een voortdurend bezit - een onafgebroken bezit - een openbaar bezit - een niet dubbelzinnig bezit - een bezit als eigenaar…
Artikel 213 Burgerlijk wetboek stelt: “Echtgenoten zijn jegens elkaar tot samenwoning verplicht, zij zijn elkaar getrouwheid, hulp en bijstand verschuldigd”. Deze bepaling werd opgenomen in Hoofdstuk VI Wederzijdse rechten en verplichtingen…
ONTLEDING LASTER ONDER DE GELDING VAN HET Sw. 1867 • Laster bestaat erin aan een persoon kwaadwillig een bepaald feit ten laste te leggen dat zijn eer kan krenken of hem…
De regels betreffende de foutaansprakelijkheid worden weergegeven in de artikelen 1382 en 1383 oud Burgerlijk Wetboek. Volgens deze artikelen dient degene die door zijn fout of nalatigheid aan een ander schade…
Een nietig verklaarde overeenkomst kan voor partijen geen grondslag van rechten en verplichtingen zijn. De nietige overeenkomst kan ook niet aan derden worden tegengeworpen. Bovendien werkt een nietige rechtshandeling terug…
Voorbeelden van beschikkingen: uittreksel uit het gerechtelijk wetboek: Art. 98. Wanneer een rechter wettig verhinderd is of er een plaats van rechter openstaat in een rechtbank van eerste aanleg of van koophandel…
Art. 474 Sw. 2024 (Inwerkintreding 8 april 2026) Verzwarende factoren van diefstal en afpersing stelt: “Bij de keuze van de straf of maatregel en de zwaarte ervan voor een in deze…
Nr. P.15.0880.N H J, inverdenkinggestelde, eiser, tegen H W, burgerlijke partij, verweerder. I. RECHTSPLEGING VOOR HET HOF Het cassatieberoep is gericht tegen het arrest van het hof van beroep te Gent…
Rechtspraak: • Raad van State,12e Kamer – 9 juni 2009, RW 2010-2011, 25: Samenvatting: Wanneer het bestuur voornemens is ten aanzien van een bestuurde een maatregel te nemen die hem op…
Bekom toegang tot alle informatie op deze website
Met een abonnement krijgt u toegang tot een schat aan bijkomende informatie (vaak elders niet te vinden), lezen van de volledige teksten zonder beperkingen, verwijzingen naar wetten, rechtspraak en wetten, antwoorden op nog meer vragen, opzoekingen allerhande mogelijkheid tot knippen, plakken, afdrukken, modellen, tips, trics, aandachtspunten professioneel gedeelte en zoveel meer.
Met een abonnement (vanaf 5,95 euro per maand) heeft u steeds een professionele juridische bibliotheek met 25.000 bijdragen ter beschikking
BVBA Advocatenkantoor Elfri De Neve
Stationsstraat 29 - 9700 Oudenaarde
voor afspraak 055/31.86.47
Fax: 055/31.14.03
U heeft geen toegang tot knippen, plakken, opslaan, printen, downloaden, raadpleging archief, sociaal netwerk, vacaturedienst slechts gedeeltelijke toegang tot deze pagina. Om hiervan gebruik te maken van deze functies en diensten dient u u een pro-abonnement te nemen. klik hier voor de verschillende formules
Share