In het bestuursrecht en het sociaal recht speelt één vraag vaak mee: mag een overheid een recht laten afhangen van een administratieve formaliteit, zoals een inschrijving in een register? Dat lijkt praktisch, maar het kan ook leiden tot onrechtvaardige situaties. Een recent arrest maakt duidelijk dat het gelijkheidsbeginsel hier een belangrijke grens trekt.
Wat is het probleem?
Sommige regels zeggen dat een kind alleen recht heeft op kinderbijslag als het officieel “woont” in een bepaald gebied. Daarbij wordt “wonen” soms dubbel uitgelegd:
1. het kind woont er echt (het verblijft er feitelijk)
2. het kind staat er ook officieel ingeschreven (in het bevolkingsregister of Rijksregister)
In de praktijk zijn die twee niet altijd hetzelfde.
Er bestaan kinderen die:
-
• echt in een gebied wonen en er verblijven,
-
• maar niet (meer) ingeschreven zijn in het bevolkingsregister.
Dat kan gebeuren door fouten, problemen met administratie, of bijvoorbeeld een ambtshalve schrapping.
Wat is het gevolg?
Als de regels strikt zeggen dat inschrijving noodzakelijk is, kan dat ertoe leiden dat:
Met andere woorden: het recht verdwijnt niet omdat de situatie veranderd is, maar omdat de registratie ontbreekt.
Waarom is dat een probleem van gelijkheid?
Het gelijkheidsbeginsel zegt eenvoudig:
mensen die in een vergelijkbare situatie zitten, moeten gelijk behandeld worden.
Hier zitten twee groepen kinderen in bijna dezelfde situatie:
Toch krijgen zij niet dezelfde behandeling: de ene groep krijgt kinderbijslag, de andere niet.
Zo’n verschil mag enkel als er een goede reden voor is.
Wanneer is een verschil wél toegestaan?
Een overheid mag groepen verschillend behandelen als:
Dat betekent: het verschil moet logisch zijn en niet buitensporig.
Maar als er geen goede uitleg bestaat waarom inschrijving zo’n zwaar gevolg moet hebben, dan is het verschil niet verantwoord.
Waarom vond het Hof dit onaanvaardbaar?
De kern is eenvoudig:
het is niet redelijk om kinderbijslag te weigeren enkel omdat iemand niet ingeschreven is, terwijl hij wél echt daar woont.
Bovendien kan zo’n regel mensen treffen die al kwetsbaar zijn:
-
• gezinnen in moeilijke omstandigheden,
-
• mensen zonder stabiele huisvesting,
-
• personen die administratief “uit beeld” geraakt zijn,
-
• dak- en thuislozen.
Voor hen kan inschrijving bijzonder moeilijk zijn, terwijl de feitelijke situatie duidelijk is.
Waarom is dit belangrijk voor sociale rechten?
Kinderbijslag is geen klein extraatje. Het is bedoeld om de kosten van opvoeding en onderhoud van een kind mee te helpen dragen.
Als een kind daardoor wordt uitgesloten om louter administratieve redenen, kan dat botsen met de bedoeling van sociale bescherming.
Het risico ontstaat dan dat een fundamenteel recht niet echt wordt gewaarborgd.
Wat betekent dit breder?
De redenering is belangrijk omdat dezelfde logica ook speelt in andere domeinen:
Daarom kan dit soort uitspraak een bredere impact hebben: het maakt duidelijk dat het gelijkheidsbeginsel grenzen stelt aan al te strenge formaliteiten.
Besluit
Inschrijving in het bevolkingsregister kan nuttig zijn voor administratie, maar mag niet zonder goede reden bepalen of iemand wel of geen recht heeft.
Wie werkelijk op een plaats woont, kan niet zomaar uitgesloten worden van rechten omdat een register niet klopt of omdat een inschrijving ontbreekt.
Het gelijkheidsbeginsel vereist dat de overheid niet enkel naar papieren kijkt, maar ook naar de realiteit.